سفره افطار و سحر در ماه رمضان، تنها محلی برای خوردن و آشامیدن نیست، بلکه نمادی از «عبادت» و «اطاعت» است. بیدار شدن در سحر به عشق خدا و امساک از خوردن در طول روز و سپس افطار کردن به فرمان او، به زندگی روزمره معنایی آسمانی میبخشد. وقتی این ماه تمام میشود، انسان احساس میکند که آن فضای ملکوتی و آن نظم معنوی را از دست داده و به زندگی عادی و مادی بازگشته است. این دلتنگی، نشانه زنده بودن فطرت است.
شاید غذا همان غذا باشد، اما «نیت» و «زمان» همه چیز را تغییر میدهد. سحری خوردن مستحب است و مقدمه جهاد با نفس، در حالی که صبحانه صرفاً رفع نیاز بدن است. افطار، لحظه پیروزی و پاداش یک روز بندگی است، همراه با ذکر و دعا، اما شام یک وعده معمولی است. غم خداحافظی با این دو وعده، غم از دست دادن این بارِ معنایی و قداست است که غذا خوردن را به عبادت تبدیل میکرد.
خداحافظی با ماه رمضان، خداحافظی با آواهای ماندگار نیز هست. صدای دعای سحر، نوای «ربنا»، مناجاتهای خمسه عشر و صدای مؤذنزاده، اجزای جداییناپذیر خاطرات ما از سفرههای رمضان هستند. سکوتی که پس از ماه رمضان در سحرگاهان و هنگام غروب حاکم میشود، برای روحِ خو گرفته به نجوا، سنگین و غمانگیز است.
وقتی به سفره آخر سحر نگاه میکنیم، ناخودآگاه حسرت میخوریم: «چقدر زود گذشت». این حسرت، تلنگری است برای عمر انسان که آن هم به سرعت باد میگذرد. همانطور که سی روز مثل برق گذشت، سی سال و شصت سال عمر هم میگذرد. وداع با سفرههای رمضان، تمرینی برای وداع با سفره دنیاست؛ خوشا به حال کسی که توشه برداشته باشد.
اگرچه سفره سحری جمع میشود، اما بیداری سحر نباید تعطیل شود. اولیای خدا توصیه میکنند که حتی اگر روزه نیستید، دقایقی قبل از اذان صبح بیدار شوید و در خلوت خود با خدا نجوا کنید. نماز شب و استغفار در سحر، میراثی است که باید از ماه رمضان به یادگار بماند تا دلتنگیمان تسکین یابد.
