روز پانزدهم ماه شوال در تقویم شیعه روزی حزنانگیز است. در این روز، دو ستاره درخشان از آسمان ولایت و نبوت غروب کردند. نخست، شهادت جناب حمزه سیدالشهدا (ع)، عموی پیامبر اکرم (ص) در جنگ احد و قرنها بعد، وفات حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) در شهر ری. شاعران آیینی از این تقارن بهره جسته و اشعاری سرودهاند که در آن واحد به مدح و رثای هر دو بزرگوار میپردازد.
اشعار در وصف جناب حمزه (ع) اغلب بر شجاعت، دلاوری و لقب «شیر خدا و شیر رسول خدا» تمرکز دارد. شاعران به صحنه دردناک شهادت ایشان در احد و مثله شدن پیکر مطهرشان توسط دشمنان اشاره میکنند و گریههای پیامبر (ص) بر بالین ایشان را به تصویر میکشند. ایشان به عنوان اولین سیدالشهدا قبل از امام حسین (ع) در شعر پارسی و عربی ستوده شدهاند.
در اشعار مربوط به حضرت عبدالعظیم (ع)، کلیدواژههایی مانند «سیدالکریم»، «کربلای ایران»، «ری»، «غریب» و «محدث» بسامد بالایی دارند. شعرا با استفاده از حدیث امام هادی (ع)، زیارت ایشان را پلی به کربلا میدانند و غربت ایشان در ری را با غربت اجداد طاهرینشان مقایسه میکنند. کرامت و بخشندگی ایشان نیز مضمون بسیاری از ابیات است.
شعر کوتاه و دوبیتیها نقش مهمی در انتقال مفاهیم مذهبی و احساسات پاک به مخاطبان دارند. این اشعار در هیئتها، پیامکها و فضای مجازی دست به دست میشوند و یاد و خاطره فداکاریهای حضرت حمزه و مجاهدتهای علمی و عملی حضرت عبدالعظیم را در دلها زنده نگه میدارند.
از قصیدههای بلند و فاخر تا دوبیتیهای سوزناک و رباعیهای پرمغز، همگی در رثای این دو بزرگوار سروده شدهاند. نوحهسرایان نیز با تلفیق این اشعار با ملودیهای حزین، در مجالس عزاداری ۱۵ شوال شور و حال خاصی ایجاد میکنند.
