اول تیرماه در نیمکره شمالی مصادف با انقلاب تابستانی است. در این روز، خورشید به بالاترین نقطه خود در آسمان میرسد و طولانیترین روز و کوتاهترین شب سال رقم میخورد. این پدیده نجومی از دیرباز در فرهنگ ایرانی با جشن و شادی همراه بوده و نشانهی آغاز فصل گرما و برداشت محصول است.
در تقویم کهن ایرانی، تابستان به دو بخش «چله بزرگ» (چهل روز اول تابستان که گرمترین روزهاست) و «چله کوچک» تقسیم میشده است. شروع تابستان آغاز چله تموز است که کشاورزان و دامداران آن را زمان برکت و رسیدن محصولات میدانستند و آیینهای خاصی برای شکرگزاری برگزار میکردند.
تابستان در ایران فصل جنبوجوش، کار کشاورزی و البته فصل فراغت و سفر خانوادههاست. طولانی بودن روزها در این فصل فرصت مناسبی برای فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی فراهم میکند. همچنین تنوع میوهها و محصولات جالیزی در این فصل، نشانهای از قدرت و رحمت الهی است.
با آغاز فصل تابستان و افزایش دما، توجه به هیدراته نگه داشتن بدن (نوشیدن آب کافی)، استفاده از لباسهای نخی و روشن، و پرهیز از تردد در ساعات اوج تابش خورشید (ظهر تا عصر) برای حفظ سلامتی ضروری است. همچنین مصرف میوههای خنک تابستانی به تعادل دمای بدن کمک میکند.
در ادبیات فارسی، اول تیر و انقلاب تابستانی نماد غلبه نور بر تاریکی است. برخلاف یلدا که طولانیترین شب است، اول تیر طولانیترین روز است و شاعران از آن به عنوان نماد روشنایی، آگاهی و امید یاد کردهاند.
