در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران، اول آبان ماه به عنوان «روز آمار و برنامهریزی» نامگذاری شده است. این روز به منظور برجسته کردن اهمیت نقش آمار در مدیریت کلان کشور و تصمیمگیریهای استراتژیک انتخاب شده است. سازمان برنامه و بودجه و مرکز آمار ایران متولیان اصلی این حوزه هستند و هر ساله در این روز همایشهایی برای ارائه دستاوردهای آماری برگزار میکنند.
ضربالمثلی مدیریتی میگوید: «آنچه را نتوانید اندازه بگیرید، نمیتوانید مدیریت کنید.» آمار دقیق و بهروز، تصویری شفاف از وضعیت موجود (جمعیت، اقتصاد، بهداشت، مسکن و...) ارائه میدهد. بدون این دادهها، هرگونه برنامهریزی برای آینده، مبتنی بر حدس و گمان خواهد بود و احتمال شکست آن بسیار بالاست.
شاید تصور کنیم آمار فقط مخصوص دولتهاست، اما در زندگی شخصی هم کاربرد دارد. مدیریت بودجه خانواده، تصمیمگیری برای سرمایهگذاری، انتخاب رشته تحصیلی بر اساس شانس قبولی و حتی پیشبینی آب و هوا، همگی بر اساس مفاهیم آماری و احتمالات انجام میشوند. سواد آماری به ما کمک میکند تا تصمیمات منطقیتری بگیریم.
در علم آمار، «سرشماری» یعنی جمعآوری اطلاعات از تکتک اعضای جامعه (مثل سرشماری نفوس و مسکن که هر چند سال یکبار انجام میشود). اما «نمونهگیری» یعنی انتخاب بخشی از جامعه و تعمیم نتایج آن به کل. نمونهگیری سریعتر و کمهزینهتر است، اما نیاز به روشهای دقیق علمی دارد تا نتایجش معتبر باشد.
یکی از چالشهای اصلی نظام آماری، عدم همکاری دقیق برخی پاسخگویان یا ارائه اطلاعات نادرست به دلیل ترس از مالیات یا قطع یارانه است. همچنین، موازیکاری برخی دستگاهها در تولید آمار و عدم یکپارچگی پایگاههای داده، از دیگر مشکلات است. فرهنگسازی و اعتماد عمومی، کلید دستیابی به آمارهای دقیق و قابل اتکاست.
