ستاد استهلال، نهادی زیر نظر دفتر مقام معظم رهبری است که وظیفه برنامهریزی، هدایت و نظارت بر امر رویت هلال ماه در ماههای قمری را بر عهده دارد. این ستاد با بهرهگیری از شبکه گستردهای از رصدگران خبره و تجهیزات نجومی در سراسر کشور، اطلاعات دقیقی را جمعآوری کرده و در اختیار رهبر انقلاب قرار میدهد تا ایشان بر اساس مبانی فقهی خود، اول ماه را اعلام نمایند.
مقام معظم رهبری در مسئله رویت هلال، دو مبنای مهم دارند: اول اینکه «رویت با چشم مسلح» (تلسکوپ و دوربین) را همانند چشم غیرمسلح معتبر میدانند، مشروط بر اینکه تصویر دیده شده واقعی باشد (نه پردازش کامپیوتری). دوم اینکه ایشان قائل به «اتحاد افق» هستند (البته با گسترهای وسیعتر که شامل بخشهای زیادی از کشور میشود)، بنابراین رویت در یک منطقه ممکن است برای مناطق همافق حجت باشد.
فرآیند بررسی گزارشها بسیار حساس است. گاهی گزارشهای ضد و نقیضی میرسد یا هلال بسیار کمرنگ است و نیاز به بررسی تصاویر و تطبیق با مدلهای نجومی دارد. ستاد باید مطمئن شود که فرد دچار خطای دید نشده است. این دقت نظر باعث میشود تا زمانی که «یقین شرعی» حاصل نشود، اطلاعیه صادر نگردد، حتی اگر تا پاسی از شب طول بکشد.
اعلام اول ماه معمولاً جنبه «موضوعی» دارد (تشخیص اینکه ماه دیده شده یا نه). هر مقلد میتواند به نظر مرجع خود عمل کند. اما اگر ولی فقیه «حکم حکومتی» صادر کند (یعنی بگوید حکم میکنم که فردا عید است)، طبق نظر بسیاری از فقها، پیروی از آن بر همه (حتی مقلدین سایر مراجع) واجب است تا نظم جامعه اسلامی حفظ شود. البته معمولاً رهبری «اعلام رویت» میکنند نه «حکم».
اعلام رسمی عید توسط دفتر رهبری، باعث میشود نماز عید فطر در سراسر کشور به صورت یکپارچه و باشکوه برگزار شود. این همبستگی ملی و مذهبی، بازتاب جهانی دارد و نشاندهنده اقتدار نظام اسلامی است. تفرق در روز عید (که بخشی روزه باشند و بخشی عید)، هرچند از نظر فقهی اشکال ندارد، اما از نظر اجتماعی زیبنده جامعه اسلامی نیست.
