پایان ماههای محرم و صفر برای شیعیان تنها یک تغییر تقویمی نیست، بلکه زمانی برای تأمل و شکرگزاری است. شکرگزاری برای توفیق حضور در مجالس ذکر اهل بیت (ع)، اشک ریختن بر مصائب سیدالشهدا (ع) و خدمت به دستگاه حسینی، از مهمترین اعمال ورود به ماه ربیعالاول است. مومنان در این زمان با قلبی آکنده از نور معرفت که در اثر دو ماه سوگواری کسب کردهاند، به استقبال ماهی میروند که در آن ولادت پیامبر اکرم (ص) و امام صادق (ع) قرار دارد.
ماه ربیعالاول در فرهنگ اسلامی و ایرانی به عنوان بهار ماهها شناخته میشود. پس از دو ماه حزن و اندوه که لازمه احیای شعائر دینی و زنده نگه داشتن پیام عاشورا بود، ماه ربیع با پیام زندگی، امید و شادی حلال فرا میرسد. این ماه فرصتی است تا جامعه اسلامی با روحیهای بازسازی شده و نشاطی معنوی، فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی خود را پی گیرد و تعادل میان حزن و سرور را که از آموزههای مکتب تشیع است، به نمایش بگذارد.
وداع با ماه صفر معمولاً با قرائت ادعیه خاص و طلب قبولی عزاداریها همراه است. بسیاری از مردم ایران رسم دارند که در آخرین روز صفر یا شب اول ربیع، با صدقه دادن و استغفار، نحسی احتمالی منسوب به پایان صفر را دفع کرده و با امید و توکل وارد ماه جدید شوند. همچنین زیارت پیامبر (ص) و امام حسن مجتبی (ع) و امام رضا (ع) در روزهای پایانی صفر، مقدمهای معنوی برای ورود پاکیزه به ماه ربیع است.
در روایات اسلامی بر شادی در شادی اهل بیت (ع) و غمگینی در غم ایشان تأکید شده است. همانطور که در محرم و صفر جامهی سیاه بر تن میکنیم و محزونیم، با حلول ربیع و اعیاد بزرگی که در پیش است، شایسته است که فضای جامعه و خانواده به سمت شادی و امید تغییر یابد. این تغییر حالت نشاندهنده پویایی و زنده بودن عواطف دینی در میان پیروان مکتب اهل بیت (ع) است.
هنگام رویت هلال ماه ربیعالاول، خواندن دعای رویت هلال و طلب خیر و برکت از خداوند متعال بسیار سفارش شده است. مومنان از خداوند میخواهند که این ماه را ماه امنیت، ایمان، سلامتی و اسلام قرار دهد. همچنین شکرگزاری بابت توفیق درک محرم و صفر سال جاری و درخواست زنده بودن برای محرم سال آینده، از دعاهای رایج در این ایام است.
