روز جهانی بدون دخانیات (World No Tobacco Day) هر ساله در ۳۱ مه توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) گرامی داشته میشود. هدف این روز جلب توجه جهانیان به خطرات سلامتی ناشی از مصرف تنباکو و سیاستهای موثر برای کاهش مصرف آن است. همهگیری دخانیات یکی از بزرگترین تهدیدات بهداشت عمومی است که سالانه جان میلیونها نفر را میگیرد. این روز فرصتی است تا همه برای دنیایی بدون دود بسیج شویم.
مصرف دخانیات عامل اصلی بسیاری از بیماریهای مرگبار از جمله سرطان ریه، بیماریهای مزمن انسدادی ریه (COPD)، بیماریهای قلبی و سکته مغزی است. در ایران، مصرف قلیان به عنوان یک تفریح کاذب رواج یافته که مضرات آن حتی از سیگار نیز بیشتر است. دودی که از قلیان وارد ریه میشود، حاوی فلزات سنگین و مواد سمی است که سلامت جوانان را به شدت تهدید میکند.
افرادی که سیگار نمیکشند اما در معرض دود سیگار یا قلیان دیگران قرار دارند (دود دست دوم)، نیز در خطر ابتلا به بیماریهای تنفسی و قلبی هستند. کودکان و زنان باردار بیشترین آسیب را از دود دست دوم میبینند. ایجاد محیطهای عاری از دخانیات در خانه، محل کار و اماکن عمومی، حقی است که باید برای حفظ سلامت همگانی رعایت شود.
ترک سیگار در هر سنی که باشد، فواید فوری و طولانیمدت دارد. تنها ۲۰ دقیقه پس از ترک، ضربان قلب و فشار خون کاهش مییابد. پس از ۱۲ ساعت، سطح مونوکسید کربن خون به حالت عادی برمیگردد و پس از چند هفته، گردش خون و عملکرد ریه بهبود مییابد. ترک دخانیات نه تنها طول عمر را افزایش میدهد، بلکه کیفیت زندگی را نیز به طرز چشمگیری بالا میبرد.
علاوه بر آسیب به انسان، صنعت دخانیات آسیبهای جدی به محیط زیست وارد میکند. کاشت تنباکو نیازمند مقادیر زیادی آب و سموم دفع آفات است و منجر به جنگلزدایی میشود. همچنین فیلترهای سیگار رها شده در طبیعت، یکی از شایعترین زبالههای پلاستیکی هستند که خاک و آب را آلوده میکنند. نه به دخانیات، نه به تخریب زمین است.
