روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه (World Science Day for Peace and Development) در سال ۲۰۰۱ توسط یونسکو (UNESCO) پایهگذاری شد و هر ساله در ۱۰ نوامبر جشن گرفته میشود. هدف از نامگذاری این روز، برجسته کردن نقش مهم علم در جامعه و نیاز به درگیر کردن عموم مردم در بحثهای مربوط به مسائل علمی نوظهور است. این روز همچنین بر اهمیت علم در زندگی روزمره و ارتباط آن با صلح جهانی و توسعه پایدار تاکید دارد.
یکی از پیامهای اصلی این روز، استفاده از علم به عنوان زبانی مشترک برای نزدیکی ملتهاست. دیپلماسی علمی میتواند حتی در زمانهایی که روابط سیاسی تیره است، کانالهای ارتباطی را باز نگه دارد. پروژههای علمی مشترک بینالمللی نشان میدهند که چگونه همکاری برای کشف حقایق هستی میتواند مرزهای جغرافیایی و ایدئولوژیک را کمرنگ کرده و به صلح جهانی کمک کند.
توسعه پایدار بدون زیرساختهای علمی و فناوری غیرممکن است. از انرژیهای پاک و مدیریت منابع آب گرفته تا مبارزه با بیماریهای واگیردار و تغییرات اقلیمی، همگی نیازمند راهکارهای علمی هستند. روز جهانی علم فرصتی است تا دولتها و سازمانها تعهد خود را به سرمایهگذاری در تحقیقات علمی که منجر به رفاه عمومی و حفظ محیط زیست میشود، تجدید کنند.
ایران به عنوان مهد تمدن و دانش، همواره جایگاه ویژهای برای علم قائل بوده است. آموزههای اسلامی نیز علم را نوری میدانند که انسان را از تاریکی جهل نجات میدهد. تاکید بر «علم نافع» در ادبیات دینی ما، دقیقاً همراستا با شعار جهانی «علم در خدمت صلح و توسعه» است. علم باید گرهگشای مشکلات مردم و عامل پیشرفت اخلاقی و مادی جامعه باشد.
با وجود پیشرفتهای چشمگیر، شکاف علمی بین کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه همچنان وجود دارد. همچنین چالشهایی مانند اخلاق در هوش مصنوعی، مهندسی ژنتیک و دسترسی نابرابر به منابع علمی نیازمند گفتگوهای جدی است. روز جهانی علم پلتفرمی را فراهم میکند تا دانشمندان، سیاستگذاران و مردم عادی درباره این چالشها گفتگو کرده و راهکارهای اخلاقی و عادلانه بیابند.
