ایرانیان معتقدند که حافظ شیرازی «لسانالغیب» (زبان غیب) است و میتواند از اسرار نهان خبر دهد. در شب یلدا که خانوادهها دور هم جمع میشوند، برای سرگرمی و همچنین طلب خیر و امید، به دیوان او تفأل میزنند. این رسم نشاندهنده جایگاه والای شعر و ادب در زندگی روزمره ایرانیان است.
آداب گرفتن فال حافظ
معمولاً بزرگتر فامیل یا کسی که صدایی خوش دارد و شعر را خوب میخواند، این کار را انجام میدهد. فرد نیتکننده در دل آرزویی میکند و سپس فاتحهای برای روح حافظ میخواند (معمولاً با ذکر: ای حافظ شیرازی، تو محرم هر رازی...). سپس کتاب را به طور تصادفی باز میکند و صفحه سمت راست (غزل اول) پاسخ فال است.
چرا حافظ؟
شعر حافظ چندلایه و سرشار از ایهام و امید است. تقریباً هر کس با هر نیتی (عاشقانه، کاری، غمگین) دیوان را باز کند، بیتی پیدا میکند که حال و هوای او را توصیف کرده و او را به آینده امیدوار میکند. این ویژگی «آینه بودن» شعر حافظ، او را به یار همیشگی شبهای یلدا تبدیل کرده است.
شاهنامهخوانی
در کنار حافظخوانی، در برخی مناطق ایران (به ویژه در بین اقوام لر و کرد)، رسم شاهنامهخوانی و نقالی داستانهای حماسی نبرد رستم و دیو سفید در شب یلدا رواج دارد که نماد مبارزه نور و تاریکی است.
نقش فال در روانشناسی جمعی
فال حافظ در شب یلدا کارکردی روانشناختی دارد؛ ایجاد امید، کاهش اضطراب نسبت به آینده و ایجاد موضوعی برای گفتگو و تبادل نظر در جمع خانواده.
سوالات متداول
بهترین زمان گرفتن فال حافظ کی است؟
در شب یلدا، معمولاً پس از صرف شام و تنقلات، زمانی که همه اعضای خانواده دور کرسی یا میز جمع هستند.
آیا فال حافظ واقعیت دارد؟
بیشتر جنبه سرگرمی، امیدبخشی و مشورت معنوی دارد و نباید به عنوان پیشگویی قطعی تلقی شود.
چگونه نیت کنیم؟
نیت باید در دل باشد و معمولاً برای گرهگشایی از کار، خبر از مسافر، یا عاقبت یک تصمیم گرفته میشود.
شاهد فال چیست؟
غزل بعدی (در صفحه بعد) یا گاهی بیت اول غزل بعدی را «شاهد فال» میگویند که برای تایید یا توضیح بیشتر فال اصلی خوانده میشود.
قسم دادن حافظ یعنی چه؟
مرسوم است که حافظ را به «شاخه نبات» (معشوقه یا نماد عشقش) قسم میدهند تا فال دقیقی بگوید.
چرا فال حافظ غمگین کمتر داریم؟
چون ذات شعر حافظ رندانه و امیدوارکننده است و حتی در غم نیز نوید پایان شب سیه را میدهد.
آیا با اپلیکیشن هم میشه فال گرفت؟
بله، اما لطف فال یلدا به لمس کتاب فیزیکی و باز کردن تصادفی صفحات با حس و حال معنوی است.
کدام غزل حافظ برای یلدا معروف است؟
غزلهایی مثل «بر سر آنم که گر ز دست برآید» یا «یاری اندر کس نمیبینیم» و «نفس باد صبا» بسیار خوانده میشوند.
آیا فال حافظ فقط مخصوص یلداست؟
خیر، در لحظه تحویل سال نو، چهارشنبهسوری و روز بزرگداشت حافظ هم مرسوم است.
لسان الغیب یعنی چه؟
کسی که از غیب سخن میگوید؛ لقبی که مردم به دلیل پیشگوییهای درست اشعارش به حافظ دادهاند.