عصر عاشورا، ناگهان صدای شیهه اسبی آمد که با تمام اسبها فرق داشت. صدایی پر از سوز و ناله.
توصیف_صحنه
2
زینب (س) پرده خیمه را کنار زد. وای من... ذوالجناح آمد، اما سوار ندارد.
توصیف_صحنه
3
یال اسب خونین است. زین اسب واژگون شده. بدنش پر از تیر است.
توصیف_صحنه
4
ذوالجناح سرش را به زمین میکوبید و یال خونینش را به خاک میمالید. انگار میخواست بگوید: مرا ببخشید که حسین (ع) را نیاوردم.
توصیف_صحنه
5
سکینه (س) دوید و افسار اسب را گرفت: ای اسب، پدرم چه شد؟ آیا وقتی میرفت آب خورد؟
توصیف_صحنه
6
ذوالجناح زبان نداشت، اما چشمانش روضه باز میخواند.
توصیف_صحنه
7
فریاد «وامحمدا» و «واحسینا» از خیمهها بلند شد. اسب بیسوار یعنی پایان امید. یعنی خیمهها آماده آتش باشند.
توصیف_صحنه
8
این حیوان باوفا، پیامآور شهادت بود. دور خیمهها میچرخید و اشک میریخت.
توصیف_صحنه
9
ماتم عظیمی برپا شد. ذوالجناح خود را به خیمه زنان رساند تا خبر دهد که دیگر منتظر نباشید.
توصیف_صحنه
10
تصویر ذوالجناح با زین واژگون، غمانگیزترین نقاشی دشت کربلاست.
توصیف_صحنه
زبان_حال_ذوالجناح
1
من که بردمت به میدان، چرا تنها برگشتم؟
زبان_حال_ذوالجناح
2
شرمندهام زینب، نتوانستم از مولایم محافظت کنم.
زبان_حال_ذوالجناح
3
تیرها زیاد بود، نیزهها زیاد بود، حسین (ع) از روی من افتاد.
زبان_حال_ذوالجناح
4
ای اهل حرم، بیرون بیایید و عزاداری کنید، صاحبم را کشتند.
زبان_حال_ذوالجناح
شعر
1
اسبِ حیوان، نهکه حیوان، که بود آگهِ راز / آمد از قتلگهِ شاه، به صد سوز و گداز.
شعر
2
یال او غرقِ به خون، زینِ نگون بر پشتش / خبر از قتلِِ حسین (ع) داد، به آن حالِ نزار.
شعر
3
گفت ای دخترِِ زهرا (س)، پسرِ شیرِ خدا / شد ز بیدادِِ فلک، کشته در این دشتِ بلا.
شعر
4
ذوالجناح آمد و، بی صاحب و گریان آمد / ناله از عرش، سویِ خیمه شتابان آمد.
شعر
5
ای اسب، تو را با تنِ بیسر چه کار؟ / برگو چه شد آن، حجتِ پروردگار؟
شعر
پیام_نمادین
1
بازگشت ذوالجناح، نماد اعلام رسمی شهادت امام به خانواده بود. لحظهای که یقین جای امید را گرفت.
پیام_نمادین
ذوالجناح؛ اسب باوفای امام حسین (ع)
ذوالجناح (به معنی صاحب دو بال)، نام اسب مخصوص امام حسین (ع) در روز عاشورا بود. این اسب نژادی اصیل و هوشی سرشار داشت. روایات میگویند که این حیوان در روز عاشورا رشادتهای عجیبی از خود نشان داد و از سوار خود دفاع میکرد. پس از شهادت امام، ذوالجناح یال و کاکل خود را به خون مطهر امام آغشته کرد و دیوانهوار به سمت خیمهها دوید تا پیام شهادت را برساند.
عکسالعمل اهل حرم با دیدن اسب
وقتی صدای شیهه ذوالجناح شنیده شد، زنان و کودکان گمان کردند امام برگشته است. اما با دیدن زین واژگون (مقلوب) و بدن خونین اسب، فهمیدند که واقعه عظیم رخ داده است. حضرت زینب (س) و امکلثوم (س) فریادزنان بیرون ریختند و نوحه سر دادند: «وا محمداه، وا علیاه، این حسین است که در هامون افتاده...»
گفتگوی حضرت سکینه با ذوالجناح
یکی از تأثیرگذارترین صحنهها، گفتگوی حضرت سکینه (س) با اسب است. او پرسید: «ای اسب، آیا پدرم وقتی میرفت آب آشامید یا تشنه رفت؟» این سوال جگرسوز، نشاندهنده دغدغه اصلی اهل حرم یعنی عطش امام بود.
سرنوشت ذوالجناح
درباره سرنوشت ذوالجناح روایات مختلفی است. برخی میگویند آنقدر سر خود را به زمین کوبید تا جان داد. برخی میگویند به شط فرات زد و ناپدید شد. در هر حال، این حیوان وفادار اجازه نداد دشمن بر او سوار شود و ننگ سواری دادن به قاتلان حسین (ع) را نپذیرفت.
نمادپردازی در تعزیه
در مراسم تعزیه و شبیهخوانی، ذوالجناح با پارچههای خونین و تیرهایی که به پارچه متصل است، تزئین میشود و کبوترانی خونینبال بر روی زین آن قرار میگیرند. این تصویرسازی، حزنانگیزترین بخش نمایش عاشوراست که اشک مخاطبان را جاری میکند.
سوالات متداول
معنی نام ذوالجناح چیست؟
صاحب دو بال (به خاطر سرعت و چابکی فوقالعادهاش).
ذوالجناح بعد از شهادت امام چه کرد؟
پیشانی خود را به خون امام آغشته کرد و با شیهههای بلند به سمت خیمهها دوید تا خبر شهادت را بدهد.
حضرت سکینه از ذوالجناح چه پرسید؟
پرسید: «یا جواد ابی، هل سقی ابی ام قتل عطشانا؟» (ای اسب پدرم، آیا پدرم آب خورد یا تشنه کشته شد؟).
واکنش زنان با دیدن ذوالجناح چه بود؟
از خیمهها بیرون آمدند، بر سر و صورت زدند و فهمیدند امام شهید شده است.
آیا ذوالجناح همان اسب پیامبر بود؟
برخی روایات میگویند از نسل اسب پیامبر (مرتجز) بوده است.
در زیارت ناحیه مقدسه درباره اسب امام چه آمده است؟
«و اسرع فرسک شاردا الی خیامک...» (و اسب تو شتابان و گریزان به سوی خیمههایت رفت در حالی که گریه میکرد).
چرا زین اسب واژگون بود؟
نشانه افتادن سوار از روی اسب و شهادت اوست.
سرنوشت ذوالجناح چه شد؟
طبق روایات مشهور، آنقدر سرش را به زمین کوبید تا مرد، یا در آب فرات ناپدید شد.
آیا دشمن توانست ذوالجناح را بگیرد؟
خیر، این اسب به هیچ کس اجازه نزدیک شدن نداد و به کسی سواری نداد.
نقش ذوالجناح در تعزیه چیست؟
نماد مظلومیت و پیک شهادت که ورودش به مجلس، اوج روضه است.