بازاریان قدیمی و سنتی ایران همواره نقشی فراتر از یک فروشنده داشتهاند. بازار در تاریخ ایران، کانون تحولات سیاسی و اجتماعی بوده است. از نهضت تنباکو و انقلاب مشروطه تا پیروزی انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس، بازاریان متعهد همواره پشتیبان مرجعیت دینی و منافع ملی بودهاند. این قشر با تعطیلی بازار در اعتراض به ظلم و حمایت مالی از مبارزان، دِین خود را به تاریخ این مرز و بوم ادا کردهاند.
در گذشته، بازار تنها محل داد و ستد کالا نبود، بلکه مدرسه اخلاق و فتوت بود. بازاریان قدیمی با تأسی از آیین جوانمردی و فتوتنامهها، اصولی چون دستگیری از فقرا، یتیمنوازی، راستگویی و پرهیز از قسم در معامله را سرلوحه کار خود قرار میدادند. اصطلاح «ریشسفید بازار» نماد کسی بود که اختلافات را حل میکرد و امین مال و ناموس مردم بود.
ساختار بازارهای سنتی ایران نشاندهنده پیوند عمیق دین و دنیاست. در تمام بازارهای قدیمی، مسجد و مدرسه علمیه در کنار تیمچهها و راستهها قرار دارد. این معماری به کاسب یادآوری میکرد که کسب روزی حلال، مقدمه عبادت است و صدای اذان، نبض بازار را تنظیم میکرد.
