تاخیر در حرف زدن یا عدم کلام تا سنین مورد انتظار، یکی از اولین نشانههای هشدار است.
علائم ارتباطی
2
عدم برقراری تماس چشمی هنگام صحبت کردن یا شیر خوردن در نوزادی.
علائم ارتباطی
3
تکرار طوطیوار کلمات (اکولالیا) بدون درک معنی آنها یا تکرار سوال به جای جواب دادن.
علائم ارتباطی
4
عدم استفاده از زبان بدن؛ مثلاً با انگشت اشاره به چیزی اشاره نمیکند یا بایبای نمیکند.
علائم ارتباطی
5
بیتفاوتی نسبت به صدا کردن نامش، طوری که انگار نمیشنود (در حالی که شنوایی سالم است).
علائم ارتباطی
علائم رفتاری
1
انجام حرکات تکراری مثل بالبال زدن با دستها، چرخیدن دور خود یا تکان دادن بدن.
علائم رفتاری
2
وابستگی شدید به روتینها و کارهای تکراری و بیقراری شدید در صورت تغییر کوچک در برنامه.
علائم رفتاری
3
ردیف کردن اسباببازیها یا اشیاء به جای بازی کردن معمول و هدفمند با آنها.
علائم رفتاری
4
علاقه وسواسی و عجیب به یک وسیله خاص یا جزئیات یک شیء (مثل چرخ ماشین اسباببازی).
علائم رفتاری
5
حساسیت بیش از حد یا کمتر از حد به درد، گرما، سرما یا بافت لباسها.
علائم رفتاری
علائم اجتماعی
1
ترجیح میدهد تنها بازی کند و علاقهای به همبازی شدن با کودکان دیگر نشان نمیدهد.
علائم اجتماعی
2
درک نکردن احساسات دیگران؛ مثلاً وقتی کسی گریه میکند واکنشی نشان نمیدهد یا میخندد.
علائم اجتماعی
3
ناتوانی در انجام بازیهای تخیلی و نمادین (مثل غذا دادن به عروسک یا رانندگی خیالی).
علائم اجتماعی
4
عدم توانایی در دوستیابی یا حفظ دوستیها متناسب با سن رشد.
علائم اجتماعی
5
رفتارهای اجتماعی که ممکن است بیادبانه به نظر برسد، مثل صحبت کردن مداوم درباره علایق خود بدون توجه به شنونده.
علائم اجتماعی
علائم حسی
1
گرفتن گوشها در برابر صداهای معمولی مثل جاروبرقی، سشوار یا گریه نوزاد.
علائم حسی
2
تغذیه بدقلق؛ امتناع از خوردن غذاهایی با رنگ یا بافت خاص (مثلاً فقط غذاهای نرم یا ترد میخورد).
علائم حسی
3
خیره شدن به نورها یا اشیاء چرخان (مثل پنکه یا ماشین لباسشویی) برای مدت طولانی.
علائم حسی
4
بو کردن یا لیسیدن اشیاء غیرخوراکی برای شناختن آنها.
علائم حسی
5
بدش آمدن شدید از کوتاه کردن مو، ناخن یا مسواک زدن به دلیل حساسیت حسی.
علائم حسی
اهمیت تشخیص زودهنگام
1
تشخیص زیر ۳ سال، پنجره طلایی درمان است؛ مغز کودک در این سن انعطافپذیری بالایی دارد.
اهمیت تشخیص زودهنگام
2
اگر هر یک از این علائم را دیدید، نترسید اما زمان را هدر ندهید و به روانپزشک کودک مراجعه کنید.
اهمیت تشخیص زودهنگام
3
انکار والدین بزرگترین دشمن کودک است؛ پذیرش سریع یعنی شروع سریع توانبخشی.
اهمیت تشخیص زودهنگام
4
مداخله زودهنگام میتواند سرنوشت کودک را تغییر دهد و او را به سمت استقلال سوق دهد.
اهمیت تشخیص زودهنگام
5
غربالگری اوتیسم باید جزو مراقبتهای بهداشتی روتین کودکان باشد.
اهمیت تشخیص زودهنگام
اهمیت طلایی تشخیص زودهنگام
اوتیسم یک اختلال رشدی است که علائم آن معمولاً در سه سال اول زندگی نمایان میشود. تحقیقات نشان داده است که مداخلات درمانی و توانبخشی (کاردرمانی و گفتاردرمانی) اگر در سنین پایین و زمان طلایی رشد مغز آغاز شود، تاثیرات شگرفی در بهبود مهارتهای کلامی و اجتماعی کودک خواهد داشت. والدین باید نسبت به مراحل رشد کودک هوشیار باشند.
تفاوت علائم در هر کودک
اوتیسم یک طیف (Spectrum) است، به این معنی که علائم و شدت آن در هر کودک متفاوت است. یک کودک ممکن است کلام نداشته باشد و دیگری با کلام کامل اما در ارتباط اجتماعی مشکل داشته باشد. بنابراین مقایسه کودکان با هم کار درستی نیست و تشخیص قطعی تنها بر عهده متخصصان است.
باورهای غلط درباره علائم
برخی تصور میکنند کودکان اوتیستیک هیچ محبتی ندارند یا تماس چشمی صفر دارند. این باورها غلط است. بسیاری از آنها تماس چشمی کوتاه دارند و به والدین خود وابستهاند. همچنین هوش آنها میتواند از کمتوان تا نابغه متغیر باشد. آگاهیبخشی صحیح در روز جهانی اوتیسم برای اصلاح این باورها ضروری است.
علائم حسی؛ بخش پنهان کوه یخ
بسیاری از بدرفتاریها و گریههای کودکان اوتیستیک ناشی از اختلال پردازش حسی است. کودکی که در فروشگاه جیغ میزند، شاید بخاطر صدای بلند یا نور زیاد دچار درد فیزیکی شده است. شناخت علائم حسی به والدین کمک میکند تا ریشه رفتارهای فرزندشان را درک کنند و او را «لجباز» خطاب نکنند.
نقش خانواده در پایش رشد
پایش تکاملی کودک تنها وظیفه پزشک نیست. مادران و پدران با مشاهده روزمره کودک، بهترین کسانی هستند که میتوانند تاخیرهای رشدی را متوجه شوند. استفاده از تستهای غربالگری معتبر (مثل ASQ) و توجه به «پرچمهای قرمز» رشد، وظیفه هر والدی است.
سوالات متداول
اولین علائم اوتیسم در چه سنی ظاهر میشود؟
معمولاً بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی علائم اولیه مثل عدم اشاره یا عدم واکنش به نام دیده میشود.
آیا تلویزیون دیدن باعث اوتیسم میشود؟
خیر، تلویزیون عامل اوتیسم نیست اما میتواند علائم شبهاوتیسم ایجاد کند یا علائم واقعی را در کودکان مستعد تشدید کند.
آیا کودک اوتیستیک میتواند حرف بزند؟
بله، بسیاری از آنها با گفتاردرمانی صحبت میکنند، هرچند ممکن است کلامشان متفاوت یا رباتگونه باشد.
آیا راه رفتن روی پنجه پا نشانه اوتیسم است؟
این یکی از علائم احتمالی (حسی) است، اما هر کودکی که روی پنجه راه میرود لزوماً اوتیسم ندارد.
تفاوت اوتیسم با تاخیر گفتار ساده چیست؟
در اوتیسم علاوه بر تاخیر گفتار، مشکل در ارتباط غیرکلامی (اشاره، نگاه) و تعامل اجتماعی هم وجود دارد.
آیا واکسن باعث اوتیسم میشود؟
خیر، تحقیقات علمی گسترده جهانی هیچ ارتباطی بین واکسیناسیون و اوتیسم پیدا نکردهاند.
آیا اوتیسم درمان دارویی دارد؟
دارو فقط برای کنترل علائم جانبی مثل پرخاشگری، بیشفعالی یا اضطراب تجویز میشود، نه درمان اصل اوتیسم.
بالبال زدن کودک نشانه چیست؟
این یک رفتار کلیشهای (Stimming) برای تنظیم هیجان یا حس است که در اوتیسم شایع میباشد.
اگر کودکم به اسمش واکنش ندارد یعنی ناشنواست؟
اولین قدم تست شنوایی است؛ اگر شنوایی سالم بود، باید به اوتیسم شک کرد.
چه زمانی به دکتر مراجعه کنیم؟
اگر کودک تا ۱۲ ماهگی غانونغون نکرد، تا ۱۶ ماهگی تککلمه نگفت یا مهارتهای قبلی را از دست داد (پسرفت).