جنگ بدر که در هفدهم رمضان سال دوم هجری رخ داد، نخستین آزمون نظامی جدی برای مسلمانان بود. اهمیت این نبرد فراتر از یک درگیری نظامی ساده است؛ چرا که بقای اسلام به نتیجه آن وابسته بود. اگر مسلمانان در این جنگ شکست می خوردند، نهال نوپای اسلام در مدینه از ریشه خشکانده می شد. پیروزی در این نبرد، اسلام را از یک دین فردی به یک نظام سیاسی و اجتماعی مقتدر تبدیل کرد.
قرآن کریم صراحتاً به نزول فرشتگان برای یاری مومنان در بدر اشاره می کند. این جنگ نماد غلبه کیفیت (ایمان) بر کمیت (تعداد و تجهیزات) است. مسلمانان با وجود کمبود شدید سلاح و اسب، با نیروی ایمان و اطاعت محض از پیامبر (ص) توانستند ارتش مجهز قریش را شکست دهند. این پیروزی، پایه های اعتقادی مسلمانان را مستحکم تر کرد.
پیش از بدر، قریش قدرت بلامنازع منطقه بود و بر تمام شریان های اقتصادی و تجاری تسلط داشت. شکست تحقیرآمیز سران قریش و کشته شدن چهره های کلیدی مانند ابوجهل، هیبت آنان را در میان قبایل عرب شکست. این رویداد باعث شد قبایل دیگر نیز جرأت پیدا کنند و به اسلام متمایل شوند یا حداقل از اتحاد با قریش دست بردارند.
شیوه رهبری پیامبر در بدر، الگویی کامل از مدیریت بحران است. ایشان با تشکیل شورای نظامی و نظرخواهی از اصحاب (مثل پیشنهاد حباب بن منذر درباره چاه ها)، اهمیت مشورت را نشان دادند. همچنین برخورد عادلانه با اسرا و تقسیم غنائم، درس های اخلاقی بزرگی را برای تمدن اسلامی به یادگار گذاشت.
خداوند در سوره انفال از روز بدر به عنوان (یوم الفرقان) یاد می کند؛ روزی که حق و باطل از هم جدا شدند. این تعبیر نشان می دهد که بدر معیاری برای سنجش صداقت در ایمان و مرزی میان دوران ضعف و دوران اقتدار اسلام بوده است.
