داستان حر بن یزید ریاحی، دراماتیکترین بخش واقعه عاشوراست. او که خود عامل اصلی محاصره امام حسین (ع) بود، در صبح عاشورا با یک تصمیم انقلابی، اردوگاه یزید را ترک کرد و به سپاه حق پیوست. این چرخش عقیدتی نشان میدهد که راه توبه هرگز بسته نیست. حر با ادب ورزیدن به ساحت مقدس حضرت زهرا (س) و رعایت حرمت امام در طول مسیر، زمینه هدایت خود را فراهم کرد. داستان او فریاد میزند که هیچکس نباید از رحمت الهی مأیوس شود.
بررسی شخصیت حر نشان میدهد که «ادب» مهمترین ویژگی او بود. زمانی که امام حسین (ع) در واکنش به سختگیری او جملهای تند فرمودند، حر با اینکه قدرتمند بود، گفت: «اگر کسی جز تو نام مادرم را میبرد جوابش را میدادم، اما چه کنم که مادر تو فاطمه است.» همین ادب و احترام به مقدسات، نور هدایت را در دلش زنده نگه داشت و در بزنگاه عاشورا دستش را گرفت.
اولین برخورد حر با کاروان امام در منطقه شراف بود. با اینکه حر برای بستن راه آمده بود و لشکرش تشنه بودند، امام حسین (ع) با جوانمردی دستور دادند تمام لشکر حر و حتی اسبهایشان را سیراب کنند. این برخورد کریمانه امام، بذر محبت را در دل حر کاشت. او پشت سر امام نماز خواند و این نشان میداد که هنوز وجدانش بیدار است.
صبح عاشورا، وقتی حر فهمید عمر سعد واقعاً قصد جنگ دارد، به شدت منقلب شد. مهاجر بن اوس میگوید: «حر را دیدم که میلرزید. گفتم اگر از من میپرسیدند شجاعترین مرد کوفه کیست تو را نام میبردم، این چه حالتی است؟» حر گفت: «خود را میان بهشت و جهنم میبینم و به خدا سوگند بهشت را انتخاب میکنم حتی اگر قطعه قطعه شوم.» این لرزش، لرزش ترس نبود، لرزش خشیت و عظمت انتخاب بود.
پس از پایان جنگ، وقتی بنیاسد برای دفن شهدا آمدند، قبیله بنیتمیم (که قبیله حر بود) اجازه ندادند سر از بدن حر جدا شود و یا بدنش زیر سم اسبان برود. آنها پیکر او را برداشتند و در روستایی در چند کیلومتری کربلا دفن کردند. به همین دلیل امروزه بارگاه حر با فاصله از حرم امام حسین (ع) قرار دارد، اما دل او تا ابد در کنار اربابش باقی ماند.
