امام علی بن الحسین (ع)، ملقب به سجاد و زینالعابدین، چهارمین امام شیعیان و فرزند گرامی امام حسین (ع) است. ایشان در پنجم شعبان سال ۳۸ هجری قمری در مدینه منوره دیده به جهان گشودند. دوران امامت ایشان مصادف با یکی از دشوارترین و خفقانآورترین ادوار تاریخ اسلام بود که پس از واقعه عاشورا آغاز شد. امام سجاد (ع) با درایت و هوشمندی بینظیر، توانستند پیام خون شهدای کربلا را حفظ کرده و با استفاده از سلاح دعا و نیایش، معارف ناب اسلامی را در جامعه آن روز ترویج دهند.
پس از شهادت امام حسین (ع)، بار سنگین رهبری جامعه شیعه و رساندن پیام عاشورا بر دوش امام سجاد (ع) و عمه بزرگوارشان حضرت زینب (س) قرار گرفت. ایشان در لباس اسارت، با خطبههای آتشین خود در کوفه و شام، چهره واقعی حکومت اموی را آشکار ساختند و اجازه ندادند خون پدر بزرگوارشان پایمال شود. گریههای طولانی و یادآوری مصائب کربلا توسط ایشان، نه از سر ناتوانی، بلکه استراتژی هوشمندانهای برای بیدار کردن وجدانهای خفته و زنده نگه داشتن یاد شهدا بود.
مهمترین اثر به یادگار مانده از امام سجاد (ع)، کتاب شریف صحیفه سجادیه است که به زبور آل محمد و انجیل اهل بیت معروف است. این کتاب مجموعهای از دعاها و مناجاتهای امام است که در قالب دعا، عمیقترین مفاهیم توحیدی، عرفانی، اخلاقی و اجتماعی را بیان میکند. در دورانی که بیان حقایق به صورت مستقیم ممکن نبود، امام سجاد (ع) از قالب دعا برای آموزش معارف دین و تربیت نفوس مستعد استفاده کردند.
لقب زینالعابدین (زینت عبادتکنندگان) و سجاد (بسیار سجدهکننده) نشانگر اوج بندگی و خضوع ایشان در برابر پروردگار است. روایات بسیاری از حالات روحانی و عبادات طولانی ایشان نقل شده است که الگویی بینظیر برای تمام خداجویان است. عبادت ایشان تنها گوشهنشینی نبود، بلکه مقدمهای برای خدمت به خلق و دستگیری از نیازمندان بود، چنانکه بسیاری از فقرا شبانه و به صورت ناشناس از کمکهای ایشان بهرهمند میشدند.
یکی دیگر از آثار ارزشمند امام سجاد (ع)، رساله حقوق است که در آن حقوق متقابل خدا بر انسان، اعضا و جوارح، و افراد جامعه نسبت به یکدیگر را به تفصیل بیان کردهاند. این رساله یکی از جامعترین متون حقوقی در اسلام است که نشاندهنده نگاه جامع و دقیق اسلام به کرامت انسانی و روابط اجتماعی است و مطالعه آن برای هر مسلمانی ضروری است.
