یکی از بارزترین ویژگیهای عزاداری در بوشهر، نواختن سنج و دمام است. این آیین که ریشه در تاریخ دریایی و فرهنگی این خطه دارد، معمولاً پیش از شروع مراسم اصلی سینهزنی برای جمعکردن عزاداران و اعلام عزا برگزار میشود. ترکیب صدای بم دمام و صدای زیر سنج، به همراه بوق شاخی، فضایی حماسی و تأثیرگذار ایجاد میکند که قلب هر شنوندهای را میلرزاند و آماده اشک ریختن برای مصائب اهل بیت (ع) میکند.
سینهزنی بوشهری که به شهرت ملی و جهانی رسیده است، با تشکیل حلقههای متحدالمرکز به دور نوحهخوان انجام میشود. عزاداران با دست چپ کمر نفر کناری را میگیرند و با هر ضربه دست راست به سینه، پای خود را به زمین میکوبند و بدن را حرکت میدهند. اوج این مراسم بخش «واحد» است که ریتم تندتر شده و شور و هیجان معنوی به اوج میرسد. نوحههای ناخدا عباس دریانورد و بخشو از ماندگارترین آثار این سبک هستند.
یزله یا هوسه، یکی دیگر از آیینهای سنتی بوشهر است که معمولاً پس از اتمام سینهزنی انجام میشود. در این مراسم، عزاداران به صورت قطاری کمر یکدیگر را میگیرند و با ریتمی تند و کوبیدن پا بر زمین، اشعاری کوتاه و رجزگونه را تکرار میکنند. یزلهخوانی نمادی از خروش و بیعت مجدد با آرمانهای امام حسین (ع) است و در روزهای پایانی ماه صفر با حال و هوای خاصی اجرا میشود.
نمیتوان از عزاداری بوشهر گفت و از نذری معروف آن، قیمه بوشهری یاد نکرد. این غذا که حاصل ساعتها زحمت و کوبیدن گوشت است، حالتی کشدار و حلیممانند دارد و معمولاً با شکرپلو سرو میشود. طعم و عطر این نذری که با عشق به اهل بیت طبخ میشود، بخشی جداییناپذیر از خاطرات عزاداران در این استان است.
مساجد قدیمی بوشهر مانند مسجد دهدشتی، شنبدی و بهبهانی، پایگاههای اصلی برگزاری این آیینها هستند. معماری خاص این مساجد و قدمت چند صد ساله آنها، فضایی روحانی و تاریخی به مراسمات میبخشد. حضور پیرغلامان و اجرای دقیق سنتها در این مکانها، عزاداری بوشهر را به موزهای زنده از فرهنگ عاشورایی تبدیل کرده است.
