خواندن دعا بدون درک معنی، هرچند ثواب دارد، اما تاثیر عمیق تربیتی بر روح نخواهد داشت. تفسیر دعاهای روزانه ماه رمضان، پرده از اسرار و لطایف این کلمات آسمانی برمیدارد. وقتی میفهمیم که چرا در روز اول درخواست «بیداری» میکنیم و در روز آخر درخواست «رضایت»، متوجه مهندسی دقیق معنوی این ماه میشویم. تدبر در این دعاها، عبادت را از یک عادت خشک به یک مناجات عاشقانه و آگاهانه تبدیل میکند.
در دعای روز اول، عبارت «نبهنی فیه عن نومة الغافلین» بسیار تکاندهنده است. غفلت، حالتی است که انسان فرصتها را از دست میدهد بدون اینکه متوجه باشد. امام علی (ع) میفرمایند: «مردم در خوابند و هنگامی که میمیرند بیدار میشوند». دعای روز اول، تلاشی است برای «مرگ اختیاری» و بیداری پیش از موعد، تا بتوانیم از لحظه لحظه ماه رمضان برای ابدیتمان توشه برگیریم.
تفسیر عبارت «صیام الصائمین» ما را به درجات روزه رهنمون میسازد. روزه عام فقط امساک از خوردن است. روزه خاص، امساک جوارح (چشم و گوش و زبان) از گناه است. و روزه خاصالخواص، امساک دل از غیر خداست. در روز اول، ما بلندهمتی میکنیم و از خدا بالاترین درجه را میخواهیم. این درخواست نشان میدهد که نباید به حداقلها راضی باشیم و باید برای اوج گرفتن تلاش کنیم.
فراز «هب لی جرمی» (جرمم را به من ببخش) در روز اول، نکته ظریفی دارد. گناه، مانع درک لذت عبادت است. کسی که بار گناه بر دوش دارد، نمیتواند در آسمان رمضان پرواز کند. بنابراین اولین قدم برای استفاده از ضیافت الله، «تخلیه» و سبک کردن بار گناهان از طریق استغفار و درخواست عفو از میزبان کریم است.
پایانبندی دعاهای روزانه با یکی از اسماء الحسنی خداوند، درس توحید است. در روز اول خدا را با صفت «عافیاً عن المجرمین» (بخشنده جنایتکاران) میخوانیم. این صفت به گناهکاری که ناامید است، جرات بازگشت میدهد. تفسیر این نامها به ما میآموزد که در هر شرایطی و با هر نیازی، کدام در از درهای رحمت الهی را بکوبیم.
