دعوت به تفکر انتقادی و دوری از خرافات در روز جهانی تفکر 1404

22 فوریه

تفکر انتقادی

1

روز جهانی تفکر، روزی است برای اینکه یاد بگیریم «چرا» بپرسیم. پذیرش کورکورانه، مرگِ خرد است.

تفکر انتقادی
2

تفکر انتقادی یعنی غربال کردن شنیده‌ها؛ هر چیزی که می‌شنویم حقیقت نیست، مگر اینکه با عقل و منطق سنجیده شود.

تفکر انتقادی
3

بزرگترین دشمن حقیقت، دروغ نیست؛ بلکه باوری است که بدون دلیل پذیرفته شده است. در روز جهانی تفکر، باورهایمان را بازنگری کنیم.

تفکر انتقادی
4

ذهن انتقادی، مثل یک آنتی‌ویروس عمل می‌کند که جلوی ورود شایعات و خرافات به سیستم مغز را می‌گیرد.

تفکر انتقادی
5

شکِ مقدس، مقدمه یقین است. از سوال پرسیدن نترسیم، حتی درباره چیزهایی که قطعی به نظر می‌رسند.

تفکر انتقادی
6

در دنیای بمباران اطلاعات، سواد رسانه‌ای و تفکر انتقادی تنها سپر ما در برابر فریب است.

تفکر انتقادی
7

انسان عاقل، دلیل می‌خواهد و انسان جاهل، فقط نقل قول می‌کند. عاقل باشیم.

تفکر انتقادی
8

روز جهانی تفکر فرصتی است تا تمرین کنیم قبل از اشتراک‌گذاری هر خبری، درباره صحت آن بیندیشیم.

تفکر انتقادی
9

منطق، ترازوی ذهن است. نگذاریم احساسات یا تعصب، کفه ترازو را کج کند.

تفکر انتقادی
10

آزادی واقعی، آزادیِ اندیشه است و اندیشه آزاد، در قید خرافات نمی‌ماند.

تفکر انتقادی

مبارزه با خرافات

1

خرافات، گرد و غباری است که بر آینه عقل می‌نشیند. با دستمالِ علم، این غبار را پاک کنیم.

مبارزه با خرافات
2

شانس، تقدیر و نحسی، بهانه‌هایی برای فرار از مسئولیت و تفکر هستند. سکان زندگی‌ت را با عقل به دست بگیر.

مبارزه با خرافات
3

روز جهانی تفکر، روز خداحافظی با «می‌گویندها» و سلام به «می‌دانم‌ها» است.

مبارزه با خرافات
4

خرافات در تاریکی جهل رشد می‌کند. چراغ علم را روشن کن تا سایه‌های ترسناک ناپدید شوند.

مبارزه با خرافات
5

عدد ۱۳ نحس نیست، گربه سیاه بدشگون نیست؛ نحس واقعی، ذهنی است که تسلیم توهمات شود.

مبارزه با خرافات
6

باور به خرافات، توهین به شعور الهی انسان است. خدا به ما عقل داد تا راه را از چاه تشخیص دهیم.

مبارزه با خرافات
7

جامعه‌ای که خرافات را باور کند، درجا می‌زند. برای پیشرفت، باید زنجیرهای موهوم را پاره کرد.

مبارزه با خرافات
8

علم، زبان مشترک حقیقت است. هر جا که علم غایب باشد، خرافات پادشاهی می‌کند.

مبارزه با خرافات
9

بیایید به کودکانمان بیاموزیم که جهان قانون‌مند است و هیچ اتفاقی بدون علت نیست.

مبارزه با خرافات
10

خرافه‌پرستی، راحت‌تر از تفکر است؛ برای همین است که بسیاری راه اول را انتخاب می‌کنند. در روز جهانی تفکر، راه سخت اما روشن را برگزینیم.

مبارزه با خرافات

کوتاه و تلنگرآمیز

1

عقلت را به چشم و گوشت نفروش.

کوتاه و تلنگرآمیز
2

شک کن تا بفهمی.

کوتاه و تلنگرآمیز
3

خرافات = ترس از ناشناخته‌ها.

کوتاه و تلنگرآمیز
4

تفکر انتقادی؛ واکسنِ ذهن.

کوتاه و تلنگرآمیز
5

باور نکن، بررسی کن.

کوتاه و تلنگرآمیز
6

سوال پرسیدن، کلید دانایی است.

کوتاه و تلنگرآمیز
7

روشنفکری یعنی مبارزه با تعصب.

کوتاه و تلنگرآمیز
8

ذهن باز، خرافات را تف می‌کند.

کوتاه و تلنگرآمیز
9

علم، دشمنِ ترس است.

کوتاه و تلنگرآمیز
10

امروز یک خرافه را دور بریز.

کوتاه و تلنگرآمیز

تفکر انتقادی چیست؟

تفکر انتقادی (Critical Thinking) به معنای توانایی تحلیل اطلاعات به صورت عینی و رسیدن به قضاوت منطقی است. این مهارت شامل ارزیابی منابع، تشخیص تعصبات، شناسایی مغالطه‌ها و جدا کردن واقعیت از عقیده است. در عصر اطلاعات که اخبار جعلی (Fake News) به سرعت منتشر می‌شوند، تفکر انتقادی مهم‌ترین مهارت نرم برای هر شهروند قرن بیست و یکم است.

چرا به خرافات پناه می‌بریم؟

روانشناسان معتقدند خرافات ریشه در نیاز انسان به کنترل شرایط و کاهش اضطراب در برابر ناشناخته‌ها دارد. وقتی انسان دلیلی برای یک پدیده پیدا نمی‌کند یا احساس ناتوانی می‌کند، به توضیحات ماورایی و غیرمنطقی روی می‌آورد. روز جهانی تفکر فرصتی است تا با جایگزین کردن علم و منطق، بر این ترس‌های باستانی غلبه کنیم.

تفاوت دین و خرافات

باید مرز باریک میان باورهای دینی و خرافات را شناخت. دین (در قرائت عقلانی) دعوت به تفکر و تعقل می‌کند و اصولی مبتنی بر حکمت دارد، اما خرافات مجموعه‌ای از باورهای بی‌پایه و اساس است که اغلب با ترس و جهل آمیخته است و هیچ پشتوانه عقلی یا دینی معتبری ندارد. مبارزه با خرافات، خدمت به دین خالص است.

مغالطه‌های منطقی رایج

یکی از ابزارهای تفکر انتقادی، شناخت مغالطه‌هاست. مثلاً مغالطه «توسل به اکثریت» (چون همه این کار را می‌کنند پس درست است) یا مغالطه «حمله به شخص» (به جای نقد حرف، گوینده را تخریب کنیم). آموزش این مغالطه‌ها به افراد کمک می‌کند تا در بحث‌ها و تصمیم‌گیری‌ها فریب نخورند.

نقش آموزش در پرورش ذهن پرسشگر

سیستم آموزشی نباید تنها به انباشت اطلاعات بپردازد، بلکه باید «چگونه فکر کردن» را بیاموزد. تشویق دانش‌آموزان به پرسشگری، نقد کردن (حتی نقد معلم و کتاب) و جستجوی شواهد، پایه‌های جامعه‌ای عقلانی و دور از خرافات را می‌سازد.

سوالات متداول

چگونه تفکر انتقادی داشته باشیم؟
با پرسیدن سوالات کلیدی (چه کسی؟ چرا؟ چه مدرکی؟)، بررسی منابع مختلف و آگاهی از تعصبات ذهنی خود.
خرافات چیست؟
باور یا عملی که بر اساس ترس یا جهل است و هیچ رابطه منطقی یا علمی با واقعیت ندارد (مثل تخته زدن برای دفع بلا).
چرا تفکر انتقادی سخت است؟
چون مغز انسان به طور طبیعی تمایل به میانبرهای ذهنی (Heuristics) و تایید باورهای قبلی خود دارد.
آیا هوش بالا مانع خرافاتی شدن است؟
لزوماً خیر؛ افراد باهوش هم ممکن است در زمینه‌هایی که تخصص ندارند یا تحت فشار روانی، گرفتار خرافات شوند.
چگونه با یک فرد خرافاتی بحث کنیم؟
به جای تمسخر، با پرسیدن سوالات سقراطی (چرا اینطور فکر می‌کنی؟) او را به تفکر وادرید.
مغالطه پهلوان پنبه چیست؟
تحریف حرف طرف مقابل به شکلی ضعیف و سپس حمله به آن شکل تحریف شده.
آیا شانس وجود دارد؟
در علم، شانس به معنای احتمال آماری است، اما شانس به معنای نیرویی که به نفع یا ضرر ما کار کند، خرافه است.
روز جهانی تفکر چه ربطی به خرافات دارد؟
تفکر صحیح (Rational Thinking) پادزهر خرافات است و این روز برای ترویج اندیشه صحیح است.
سواد رسانه‌ای یعنی چه؟
توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و تولید پیام‌های رسانه‌ای با نگاه انتقادی.
کتاب خوب برای تفکر انتقادی؟
کتاب‌هایی مثل «هنر شفاف اندیشیدن» یا «تفکر، سریع و کند».
WordAbyss - تفکر انتقادی و مبارزه با خرافات؛ پیام‌های روز جهانی تفکر 1404