در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران، ۱۶ تیرماه به عنوان «روز مالیات» و آغاز هفته فرهنگ مالیاتی نامگذاری شده است. تیرماه معمولاً آخرین مهلت تسلیم اظهارنامههای مالیاتی برای صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی است. این روز بهانهای است برای تبیین جایگاه مالیات در اقتصاد کشور و تقدیر از مودیان و کارگزاران مالیاتی.
مالیات یکی از سالمترین و پایدارترین منابع درآمدی برای دولتهاست. در اقتصاد مقاومتی، کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی (که نوسانات زیادی دارد) و جایگزینی آن با درآمدهای مالیاتی یک هدف استراتژیک است. مالیات باعث میشود دولت در برابر مردم پاسخگوتر باشد و اقتصاد از شوکهای خارجی مصون بماند.
مالیات در ایران به دو دسته کلی مستقیم و غیرمستقیم تقسیم میشود. مالیاتهای مستقیم شامل مالیات بر درآمد (حقوق، مشاغل، املاک) و مالیات بر دارایی (ارث) است. مالیاتهای غیرمستقیم شامل مالیات بر ارزش افزوده (VAT) و عوارض گمرکی است که نهایتاً مصرفکننده نهایی پرداخت میکند.
یکی از کارکردهای اصلی مالیات، بازتوزیع ثروت و کاهش فاصله طبقاتی است. دولت با اخذ مالیات بیشتر از درآمدهای بالا و هزینه کردن آن در بخشهای عمومی (مانند بهداشت، آموزش رایگان و یارانه)، سعی در ایجاد عدالت اجتماعی دارد. فرار مالیاتی در واقع ضایع کردن حق اقشار ضعیف جامعه است.
نظام مالیاتی مدرن بر پایه اعتماد به مردم و «خوداظهاری» بنا شده است. یعنی مودیان خودشان درآمد واقعی خود را اعلام میکنند. ارتقای فرهنگ مالیاتی و شفافیت اقتصادی باعث میشود مردم با رغبت بیشتری در این وظیفه ملی مشارکت کنند و بدانند مالیات پرداختی آنها صرف آبادانی شهر و کشور خودشان میشود.
