ایده «گفتگوی تمدن ها» که توسط جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل مطرح شد، نقطه مقابل نظریه «برخورد تمدن ها» است. این دیدگاه بر این باور است که تمدن های بشری با وجود تفاوت ها، می توانند با تکیه بر مشترکات انسانی و الهی، با یکدیگر تعامل سازنده داشته باشند. این رویکرد ریشه در فرهنگ غنی ایرانی دارد که همواره پذیرای تعامل فرهنگی بوده است.
واژه اسلام از ریشه «سلم» به معنای صلح و سلامت گرفته شده است. در قرآن کریم و سیره اهل بیت (ع)، صلح به عنوان یک ارزش بنیادین مطرح شده است، اما صلحی که همراه با عزت و عدالت باشد. اسلام ظلم پذیری را صلح نمی داند، بلکه ایستادگی در برابر ظلم را مقدمه رسیدن به صلح واقعی و پایدار معرفی می کند.
شعر معروف سعدی «بنی آدم اعضای یکدیگرند» که بر سردر سازمان ملل نیز نقش بسته، مانیفست صلح خواهی ایرانیان است. ادبیات عرفانی ایران سرشار از مضامین مدارا، محبت به همنوع و پرهیز از تعصبات خشک است. مفاخر ادبی ایران همواره سفیران فرهنگی صلح در جهان بوده اند.
از دیدگاه جمهوری اسلامی، صلح بدون عدالت معنا ندارد و شکننده است. صلحی که در آن حقوق ملت های مظلوم پایمال شود، «آتش بس» است نه صلح. صلح واقعی زمانی محقق می شود که استانداردهای دوگانه حذف شده و همه انسان ها فارغ از نژاد و ملیت، از حقوق برابر برخوردار باشند.
صلح جهانی از صلح درونی و صلح در خانواده آغاز می شود. احترام به حقوق دیگران، کنترل خشم، گوش دادن فعال، و پرهیز از قضاوت های عجولانه، گام های کوچکی هستند که هر فرد می تواند برای ساختن جامعه ای صلح آمیز بردارد. آموزش این مفاهیم به کودکان، سرمایه گذاری برای آینده ای امن تر است.
