در سدههای اولیه مسیحیت، تاریخ دقیق تولد حضرت عیسی (ع) مشخص نبود. کلیساهای مختلف تاریخهای متفاوتی را جشن میگرفتند. ۶ ژانویه یکی از قدیمیترین تاریخها بود. در قرن چهارم، کلیسای روم تاریخ ۲۵ دسامبر را انتخاب کرد تا با جشن «بازگشت خورشید» (یلدای رومی) همزمان شود و مردم راحتتر دین جدید را بپذیرند. اما کلیسای ارمنی که از روم مستقل بود و در منطقه کوهستانی ارمنستان قرار داشت، این تغییر را نپذیرفت و بر همان تاریخ سنتی ۶ ژانویه باقی ماند.
در غرب، ۶ ژانویه روز «اپیفانی» است، یعنی روزی که سه مغ (دانشمندان ایرانی) نوزاد مسیح را دیدند و او بر غیریهودیان آشکار شد. اما برای ارامنه و کلیساهای شرقی، این روز «تئوفانی» نام دارد، یعنی «تجلی خدا». آنها معتقدند در این روز با غسل تعمید مسیح در ۳۰ سالگی، خداوند پدر و روحالقدس نیز حضور داشتند و الوهیت او آشکار شد.
ارامنه در این روز مراسم ویژهای به نام «جراگالویس» (روشن کردن چراغ) دارند. آنها شمعهایی را از کلیسا به خانه میبرند که نماد نور مسیح است. همچنین مراسم «تبرک آب» با روغن مقدس (میرون) انجام میشود و آب متبرک بین مردم تقسیم میگردد که برای شفا و برکت استفاده میشود.
مسیحیان ایران عمدتاً به دو گروه ارامنه و آشوریان تقسیم میشوند. آشوریان ایران پیرو تقویم ۲۵ دسامبر هستند، در حالی که ارامنه (که اکثریت مسیحیان ایران را تشکیل میدهند) ۶ ژانویه را جشن میگیرند. بنابراین در ایران ما شاهد یک بازه زمانی جشن از اواخر دسامبر تا اوایل ژانویه هستیم.
برای زندگی در یک جامعه چند فرهنگی مثل ایران، دانستن این ظرافتها نشانه سواد فرهنگی است. وقتی شما دقیقاً در روز ۶ ژانویه به دوست ارمنی خود تبریک میگویید، پیامی فراتر از یک تبریک ساده میفرستید: «من تو و فرهنگت را میشناسم و به آن احترام میگذارم.»
