عزاداری سنتی در فرهنگ شیعه، ریشه در قرنها ارادت خالصانه و آیینهای بومی دارد. این نوع عزاداری بر «محتوا» و «وقار» تأکید دارد. اشعار مورد استفاده در سبک سنتی، غالباً سروده شاعران بزرگ و ادیبان است که حاوی مفاهیم عمیق معرفتی، تاریخی و حماسی است. دستگاههای موسیقی استفاده شده در نوحهخوانیهای سنتی، منطبق بر ردیفهای آوازی اصیل است که حزن و حماسه را همزمان منتقل میکند. حضور پیرغلامان و رعایت سلسله مراتب ادب، از ویژگیهای بارز این مجالس است.
با تغییر نسلها و ذائقهها، سبکهای عزاداری نیز دچار تحول شدهاند. عزاداری مدرن یا سبکهای جدید، با استفاده از ریتمهای تندتر، شور بیشتر و زبان محاورهای، سعی در جذب نسل جوان دارد. این سبکها اغلب بر جنبههای عاطفی و احساسی تمرکز دارند و از ابزارهای تکنولوژیک مانند نورپردازی و سیستمهای صوتی پیشرفته بهره میبرند. سبکهای استودیویی و نماهنگها، محصول این دوران هستند که عزاداری را وارد فضای رسانهای و دیجیتال کردهاند.
یکی از چالشهای اصلی، ایجاد تعادل بین «شور» (هیجان) و «شعور» (آگاهی) است. منتقدان سبکهای افراطی مدرن معتقدند که تمرکز بیش از حد بر ریتم و شور، باعث غفلت از پیام اصلی عاشورا و معارف اهل بیت میشود. در مقابل، طرفداران نوسازی معتقدند که باید با زبان روز با جوانان سخن گفت. راه حل صحیح، تقابل نیست، بلکه تعامل و هدایت است؛ به طوری که فرمهای جدید در خدمت محتوای غنی و اصیل قرار گیرند.
متأسفانه در برخی موارد، نوآوریهای بدون پشتوانه معرفتی منجر به ورود سبکهای موسیقی غربی یا اشعار سخیف به مجالس عزاداری شده است. مراجع تقلید و بزرگان دین همواره بر حفظ حرمت و شأن اهل بیت (ع) تأکید داشتهاند. استفاده از الفاظ غلوآمیز یا حرکات نامناسب در سینهزنی، از آسیبهایی است که باید با بصیرتافزایی و نظارت بزرگان هیئت اصلاح شود.
بهترین مدل عزاداری، مدلی است که اصالت محتوا و سنتهای صحیح را حفظ کرده و آن را در قالبهای جذاب و هنرمندانه امروزی ارائه دهد. مداحانی که توانستهاند اشعار پرمغز را با سبکهای حماسی و شورانگیز تلفیق کنند، موفقترین الگوها هستند. حفظ سنتهایی مثل مقتلخوانی و توجه به نماز اول وقت در کنار شور سینهزنی، تضمینکننده حیات و پویایی فرهنگ عاشوراست.
