در سوم دی ماه ۱۲۹۷ هجری شمسی، برگی زرین در تاریخ اداری ایران ورق خورد. صدور اولین شناسنامه به نام «فاطمه ایرانی» نه تنها آغازگر سیستم ثبت احوال بود، بلکه نمادی از توجه به هویت زن ایرانی و ملیگرایی بود. انتخاب نام خانوادگی «ایرانی» پیامی واضح داشت: همه ما فارغ از قومیت و نژاد، زیر چتر نام ایران هستیم.
تا پیش از تاسیس اداره سجل احوال، هویت افراد بر اساس روابط خونی (پسرِ فلانی) یا جغرافیایی تعریف میشد. اجباری شدن نام خانوادگی و صدور شناسنامه، جامعه ایران را از ساختار قبیلهای و سنتی به سمت ساختار شهروندی مدرن سوق داد. این تغییر زیربنای تمام برنامهریزیهای توسعهای بعدی شد.
پروسه انتخاب نام خانوادگی در ایران پر از داستانهای شنیدنی است. بسیاری از افراد بر اساس شغل اجدادی (زرگر، کفاش)، ویژگیهای اخلاقی (خوشرو، دانا) یا محل زندگی (شیرازی، تهرانی) نامگذاری شدند. این نامها امروزه بخشی از میراث فرهنگی و مردمشناسی ما هستند.
روز سوم دی ماه فرصتی است تا به یاد بیاوریم هویت قانونی و ملی ما چقدر ارزشمند است. سازمان ثبت احوال به عنوان پاسدار این هویت، نقشی حیاتی در امنیت و نظم اجتماعی ایفا میکند. دانستن تاریخچه این روز برای هر ایرانی ضروری است.
