در فرهنگ اسلامی، ورود به ماه مبارک رمضان نیازمند آمادگی روحی و طهارت باطنی است. یکی از مهمترین موانع استجابت دعا و پذیرش اعمال، حقالناس است. به همین دلیل، مؤمنین در روزهای پایانی ماه شعبان تلاش میکنند تا با طلب حلالیت از دوستان، آشنایان و خانواده، کدورتها را برطرف کرده و با دلی پاک و بیکینه وارد ضیافتالله شوند. این عمل ریشه در روایاتی دارد که تأکید میکنند خداوند حقوق مردم را بر حقوق خود مقدم داشته است.
یکی از ارزشمندترین دعاها برای روزهای پایانی ماه شعبان، دعایی است که از امام رضا (ع) نقل شده است: «اللّهُمَّ إِنْ لَمْ تَکُنْ غَفَرْتَ لَنا فِیما مَضی مِنْ شَعْبانَ فَاغْفِرْ لَنا فِیما بَقِیَ مِنْهُ». این دعا بیانگر امید بیپایان انسان به رحمت الهی است. حتی اگر تمام ماه را غفلت کرده باشیم، خداوند فرصت جبران را در همین ساعات پایانی قرار داده است تا هیچکس ناامید از درگاهش بازنگردد و پاکیزه وارد رمضان شود.
ماه شعبان، ماه اختصاصی پیامبر اکرم (ص) نامیده شده است. وداع با این ماه، در واقع خداحافظی با فرصتهای ویژهای است که برای صلوات، مناجات شعبانیه و استغفار وجود داشت. اما این خداحافظی با اندوه همراه نیست، بلکه با شوق وصال ماه رمضان آمیخته است. مؤمنین با توشهای که از شعبان اندوختهاند، خود را برای صعود به قلههای معنوی در ماه رمضان آماده میکنند.
روزه تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه امساک از گناه و کینه است. دلی که پر از کینه، حسد و دشمنی باشد، نمیتواند میزبان خوبی برای انوار الهی در ماه رمضان باشد. سنت حلالیتطلبی در پایان شعبان، یک مکانیزم اجتماعی و روانی قدرتمند برای بازسازی روابط و تخلیه روانی است تا جامعه اسلامی با وحدت و همدلی به استقبال بزرگترین رویداد معنوی سال برود.
علاوه بر حلالیتطلبی، برای روز آخر شعبان اعمالی چون روزه گرفتن (که وصل کردن آن به ماه رمضان ثواب بسیار دارد)، توبه و استغفار فراوان، و خواندن دعاهای وارده توصیه شده است. امام صادق (ع) میفرمایند: «هر کس سه روز آخر شعبان را روزه بگیرد و به ماه رمضان وصل کند، خداوند ثواب روزه دو ماه پیدرپی را برای او مینویسد.» این نشاندهنده عظمت اتصال معنوی بین این دو ماه عزیز است.
