حکم شرعی فطریه مهمان در شب عید 1404

مسئله فطریه مهمان یکی از پر تکرارترین سوالات شب عید فطر است.

ملاک اصلی در وجوب فطریه، صدق عنوان (نان‌خور) است.

نان‌خور یعنی کسی که تأمین مخارج و خوراک او بر عهده میزبان است (مانند همسر، فرزند، خدمتکار خانگی).

اگر مهمان قبل از غروب آفتاب شب عید وارد شود و نان‌خور حساب شود، فطریه‌اش با میزبان است.

در مورد مهمان یک شبه (فقط افطار شب عید)، بین مراجع تقلید اختلاف نظر وجود دارد.

نظر مشهور و مقام معظم رهبری: مهمان یک شبه نان‌خور محسوب نمی‌شود و فطریه‌اش با خودش است.

نظر برخی مراجع دیگر: اگر قبل از غروب بیاید و شب بماند، احتیاط واجب آن است که فطریه با میزبان است.

بهترین راه در موارد اختلافی: میزبان از مهمان اجازه بگیرد و فطریه او را بدهد تا یقین حاصل شود.

اگر مهمان بعد از غروب آفتاب وارد شود، قطعاً فطریه‌اش با خودش است (هیچ مرجعی میزبان را مسئول نمی‌داند).

دانستن مرجع تقلید خود و عمل به فتوای ایشان در این مورد ضروری است.

مقام معظم رهبری می‌فرمایند: میهمان یک شب، نان‌خور محسوب نمی‌شود و فطریه او بر عهده میزبان نیست.

ایشان تأکید دارند که نان‌خور بودن نیاز به نوعی وابستگی و تداوم حضور دارد.

بنابراین اگر فقط برای افطار شب عید دعوت شده‌اید، فطریه شما و خانواده‌تان بر عهده خودتان است.

این فتوا تکلیف بسیاری از خانواده‌ها را روشن و بار مالی سنگین را از دوش میزبان برمی‌دارد.

اگر مهمان چند روز قبل آمده و شب عید هم هست، نان‌خور محسوب شده و فطریه‌اش با میزبان است.

در دید و بازدیدهای کوتاه شب عید، عنوان نان‌خور صدق نمی‌کند.

پرداخت فطریه توسط میزبان بدون وجوب شرعی (به عنوان هدیه) اشکالی ندارد اما واجب نیست.

اگر میزبان فقیر باشد، فطریه مهمان (حتی اگر نان‌خور باشد) بر او واجب نیست.

پدری که دختر و دامادش را شب عید دعوت می‌کند (طبق نظر رهبری)، نباید فطریه آنها را بدهد.

احتیاط مستحب آن است که اگر شبهه‌ای بود، با هم مصالحه کنند.

آیت الله مکارم شیرازی: اگر فقط برای شب عید دعوت شده، فطریه با خودش است؛ مگر اینکه عرفاً نان‌خور حساب شود.

آیت الله سیستانی: اگر مهمان قبل از غروب بیاید و شب بماند (حتی یک شب)، فطریه با میزبان است.

آیت الله وحید خراسانی: احتیاط واجب آن است که فطریه مهمان یک شبه (قبل از غروب) با میزبان است.

آیت الله صافی گلپایگانی: اگر مهمان قبل از غروب وارد شود و سر سفره او باشد، فطریه با میزبان است.

تفاوت فتواها باعث می‌شود که مؤمنین باید حتماً به رساله مرجع خود مراجعه کنند.

در موارد احتیاط واجب، مقلد می‌تواند به فالاعلم (مرجع بعدی) رجوع کند.

اگر بین مرجع میزبان و مهمان اختلاف باشد، هر کس باید به وظیفه خود عمل کند (گاهی ممکن است بر هر دو واجب شود یا بر هیچکدام، که باید رفع تکلیف کنند).

عرف جامعه نیز در تشخیص نان‌خور بودن مؤثر است.

اگر مهمان بدون رضایت میزبان (زورکی) آمده باشد، برخی مراجع فطریه را بر میزبان واجب نمی‌دانند.

مهمان هتل یا رستوران قطعاً نان‌خور حساب نمی‌شود و فطریه با خود شخص است.

شب عید فطر، شب شادمانی است؛ نباید بحث فطریه باعث کدورت شود.

اگر میزبان وضعیت مالی خوبی دارد، پرداخت فطریه مهمانان (حتی اگر واجب نباشد) کرامت است.

اگر میزبان تنگدست است، مهمان نباید راضی شود که بار فطریه بر دوش او بیفتد.

هماهنگی و گفتگوی محترمانه بین میزبان و مهمان، بهترین راه حل است.

می‌توان فطریه را وکالتی پرداخت کرد (مهمان به میزبان پول بدهد تا از طرف او بپردازد).

هدف از فطریه، کمک به فقراست، نه ایجاد مشکل برای خانواده‌ها.

صله رحم در شب عید بسیار سفارش شده و نباید به خاطر ترس از فطریه ترک شود.

ساده گرفتن مهمانی‌ها در شب عید، استرس میزبان را کم می‌کند.

اگر یقین ندارید فطریه با کیست، پرداختن آن (توسط یکی از طرفین) بهتر از نپرداختن است.

خوشرویی در پذیرایی، ثوابش از فطریه کمتر نیست.