راهنمای سلامت و تغذیه برای نوجوانان روزه اولی (دختران و پسران) 1404

1 رمضان

تغذیه سحری

1

نوجوانان در سن رشد هستند؛ وعده سحری باید شامل پروتئین (گوشت، تخم مرغ، حبوبات) باشد تا از تحلیل عضلات جلوگیری کند.

تغذیه سحری
2

مصرف کربوهیدرات‌های پیچیده مانند نان سنگک یا برنج مخلوط با حبوبات در سحر، انرژی را به صورت آهسته و پیوسته آزاد می‌کند.

تغذیه سحری
3

از خوردن غذاهای شور، سوسیس و کالباس و تنقلات در سحر پرهیز کنید، زیرا باعث تشنگی شدید در طول روز می‌شود.

تغذیه سحری
4

حتماً یک لیوان شیر یا ماست کم‌چرب در وعده سحر میل کنید تا کلسیم مورد نیاز استخوان‌ها تامین شود.

تغذیه سحری
5

نوجوانان باید میوه‌هایی مثل سیب و گلابی را در سحر مصرف کنند تا فیبر موجود در آن‌ها از گرسنگی زودرس جلوگیری کند.

تغذیه سحری
6

نوشیدن شربت سکنجبین یا آبلیمو با عسل در سحر برای کاهش عطش در طول روز معجزه می‌کند.

تغذیه سحری
7

بلافاصله بعد از خوردن سحری نخوابید؛ حداقل نیم ساعت صبر کنید تا دچار رفلاکس معده نشوید.

تغذیه سحری
8

عجله در خوردن سحری باعث بلعیدن هوا و دل‌درد می‌شود؛ زمان را طوری تنظیم کنید که با آرامش غذا بخورید.

تغذیه سحری
9

خورشت‌های سنتی ایرانی مانند قیمه و قورمه‌سبزی (کم‌چرب) گزینه‌های عالی برای سحری نوجوانان هستند.

تغذیه سحری
10

خوردن چند عدد خرما یا مویز در پایان سحری، قند خون را تنظیم کرده و انرژی مغز را تامین می‌کند.

تغذیه سحری

افطار و شام

1

افطار را با یک نوشیدنی گرم مثل شیر گرم یا چای کمرنگ و خرما آغاز کنید تا معده آماده شود.

افطار و شام
2

حجم معده نوجوانان محدود است؛ افطار و شام را با فاصله زمانی میل کنید یا یک وعده کامل و مقوی بخورید.

افطار و شام
3

سوپ جو یا آش سبک بهترین گزینه برای شروع افطار و تامین آب از دست رفته بدن است.

افطار و شام
4

از نوشیدن آب یخ بلافاصله بعد از اذان جداً خودداری کنید، زیرا باعث شوک به کبد و معده می‌شود.

افطار و شام
5

مصرف زولبیا و بامیه را محدود کنید؛ قند و چربی بالا باعث پیری زودرس پوست و جوش‌های صورت می‌شود.

افطار و شام
6

سبزی خوردن تازه در کنار افطار، هم اشتها را تنظیم می‌کند و هم ویتامین‌های ضروری را به بدن می‌رساند.

افطار و شام
7

به جای نوشابه‌های گازدار، از دوغ خانگی یا شربت‌های سنتی استفاده کنید.

افطار و شام
8

شام باید شامل تمام گروه‌های غذایی باشد؛ پلوهای مخلوط مثل عدس‌پلو یا لوبیاپلو بسیار مقوی هستند.

افطار و شام
9

تا دو ساعت بعد از افطار از ورزش سنگین پرهیز کنید تا هضم غذا مختل نشود.

افطار و شام
10

قبل از خواب حتماً مسواک بزنید تا شیرینی‌های افطار باعث پوسیدگی دندان نشود.

افطار و شام

مدیریت انرژی

1

در ساعات اوج گرما از خانه خارج نشوید و فعالیت‌های بدنی سنگین را کاهش دهید.

مدیریت انرژی
2

خواب قیلوله (خواب کوتاه نیمروز) برای بازیابی انرژی و تمرکز نوجوانان بسیار حیاتی است.

مدیریت انرژی
3

اگر احساس ضعف شدید کردید، با آب سرد صورت و دست‌ها را بشویید یا دوش آب ولرم بگیرید.

مدیریت انرژی
4

اوقات فراغت را با مطالعه کتاب‌های سبک یا تلاوت قرآن پر کنید تا گذر زمان کمتر حس شود.

مدیریت انرژی
5

از بحث و جدل‌های بیهوده که انرژی روانی را تخلیه می‌کند، دوری کنید.

مدیریت انرژی
6

بازی‌های رایانه‌ای پرهیجان را محدود کنید، زیرا استرس و هیجان باعث مصرف قند خون می‌شود.

مدیریت انرژی
7

در کلاس‌های درس یا مطالعه، مباحث سخت‌تر را به ساعات اولیه صبح که انرژی بیشتری دارید موکول کنید.

مدیریت انرژی
8

تنفس عمیق شکمی به اکسیژن‌رسانی بهتر و کاهش خستگی کمک می‌کند.

مدیریت انرژی
9

کمک در کارهای سبک منزل به روحیه شما کمک می‌کند اما از بلند کردن اجسام سنگین بپرهیزید.

مدیریت انرژی
10

خواب شبانه را جدی بگیرید؛ بیدار ماندن تا صبح سیستم ایمنی بدن را ضعیف می‌کند.

مدیریت انرژی

سلامت روان

1

احساس گرسنگی و تشنگی را به عنوان تمرینی برای تقویت اراده و نزدیکی به خدا ببینید.

سلامت روان
2

با دوستان روزه‌دار خود معاشرت کنید تا حس همبستگی و قدرت جمعی را تجربه نمایید.

سلامت روان
3

در لحظات ضعف، به پاداش عظیمی که خداوند برای روزه اولی‌ها در نظر گرفته فکر کنید.

سلامت روان
4

دعا و مناجات، آرامش‌بخش قلب‌هاست و استرس ناشی از گرسنگی را کاهش می‌دهد.

سلامت روان
5

اگر عصبانی شدید، ذکر صلوات بفرستید و موقعیت خود را تغییر دهید (تغییر وضعیت از ایستاده به نشسته).

سلامت روان
6

مطالعه داستان‌های زندگی پیامبران و امامان که سختی‌های بیشتری کشیده‌اند، الهام‌بخش است.

سلامت روان
7

به خودتان افتخار کنید که به سن تکلیف رسیده‌اید و مهمان ویژه خدا هستید.

سلامت روان
8

از والدین بخواهید در مورد خاطرات اولین روزه‌شان با شما صحبت کنند.

سلامت روان
9

شرکت در مراسم جمع‌خوانی قرآن در مساجد، روحیه شما را تقویت می‌کند.

سلامت روان
10

لبخند زدن حتی با وجود خستگی، سیگنال‌های مثبت به مغز می‌فرستد و حالتان را بهتر می‌کند.

سلامت روان

نکات ویژه دختران

1

دختران نوجوان به دلیل تغییرات هورمونی نیاز بیشتری به آهن دارند؛ مصرف گوشت و عدس را فراموش نکنید.

نکات ویژه دختران
2

در دوران قاعدگی که روزه نیستید، حرمت ماه رمضان را حفظ کنید اما تغذیه مقوی داشته باشید.

نکات ویژه دختران
3

پوست در ماه رمضان ممکن است خشک شود؛ از کرم‌های مرطوب‌کننده استفاده کنید.

نکات ویژه دختران
4

اگر دچار ضعف ناگهانی و لرزش دست شدید، سریعاً به والدین اطلاع دهید.

نکات ویژه دختران
5

تنظیم خواب برای جلوگیری از پف زیر چشم و خستگی پوست اهمیت دارد.

نکات ویژه دختران
6

در وعده افطار از منابع ویتامین C مثل پرتقال یا لیموترش استفاده کنید تا جذب آهن افزایش یابد.

نکات ویژه دختران
7

آرایش غلیظ مانع اکسیژن‌رسانی به پوست می‌شود؛ در این ماه به پوستتان استراحت دهید.

نکات ویژه دختران
8

روسری و مقنعه نخی بپوشید تا تعریق کمتر شود و آب بدن حفظ گردد.

نکات ویژه دختران
9

کمک در چیدن سفره افطار حس زنانگی و کدبانوگری را تقویت می‌کند و لذت‌بخش است.

نکات ویژه دختران
10

از مکمل‌های ویتامین تحت نظر پزشک استفاده کنید تا ریزش مو نگیرید.

نکات ویژه دختران

اهمیت وعده سحری برای نوجوانان در سن رشد

نوجوانانی که برای اولین بار روزه می‌گیرند (روزه اولی‌ها) در سنین حساس رشد جسمانی و بلوغ قرار دارند. حذف وعده سحری برای این گروه سنی بسیار مضر است و می‌تواند منجر به افت قند خون، سردرد، اختلال در تمرکز و توقف رشد شود. سحری برای نوجوانان حکم یک وعده ناهار کامل را دارد و باید حاوی پروتئین، کربوهیدرات‌های پیچیده و فیبر باشد تا انرژی مورد نیاز بدن را برای حدود 15 ساعت تامین کند.

مدیریت تشنگی و هیدراتاسیون

کم‌آبی یکی از چالش‌های اصلی روزه‌داری برای نوجوانان پرتحرک است. نوشیدن آب زیاد به صورت یکجا در سحر فایده‌ای ندارد و به سرعت دفع می‌شود. بهترین راهکار، مصرف تدریجی مایعات از افطار تا سحر است. همچنین مصرف میوه‌های آبدار، سبزیجات، و شربت‌های سنتی مانند خاکشیر و تخم شربتی که آب را در خود نگه می‌دارند، در وعده سحر ضروری است. پرهیز از ادویه‌های تند و نمک زیاد نیز از تشنگی جلوگیری می‌کند.

خواب کافی و تاثیر آن بر یادگیری

تغییر الگوی خواب در ماه رمضان می‌تواند بر عملکرد تحصیلی نوجوانان تاثیر بگذارد. بیدار شدن برای سحر و دیر خوابیدن بعد از افطار، چرخه خواب را بهم می‌ریزد. والدین باید محیط را طوری مدیریت کنند که نوجوانان شب‌ها زودتر بخوابند و در طول روز نیز یک خواب کوتاه (قیلوله) داشته باشند. کمبود خواب باعث تحریک‌پذیری عصبی و کاهش قدرت یادگیری می‌شود.

علائم هشدار دهنده پزشکی

هرچند روزه‌داری برای افراد سالم واجب است، اما اگر نوجوان دچار علائمی مانند سرگیجه شدید، تاری دید، تهوع مداوم، یا افت فشار خون ناگهانی شد، باید روزه را افطار کند. اصرار بر روزه‌داری در شرایطی که بدن تحمل آن را ندارد، شرعاً و عقلاً جایز نیست. مشاوره با پزشک قبل از ماه رمضان برای نوجوانانی که بیماری‌ زمینه‌ای یا کم‌خونی دارند، الزامی است.

نقش تغذیه در پیشگیری از پرخاشگری

افت قند خون در ساعات پایانی روز می‌تواند منجر به کاهش آستانه تحمل و پرخاشگری در نوجوانان شود. مصرف قندهای طبیعی مثل خرما، کشمش و عسل در سحر به ثبات قند خون کمک می‌کند. همچنین مصرف ویتامین‌های گروه B که در غلات کامل و حبوبات یافت می‌شود، بر سلامت سیستم عصبی و آرامش روانی تاثیر مثبت دارد.

سوالات متداول

آیا روزه گرفتن مانع رشد قد نوجوانان می‌شود؟
خیر، اگر تغذیه در وعده‌های سحر و افطار کامل باشد و شامل پروتئین و کلسیم کافی باشد، روزه هیچ اختلالی در رشد ایجاد نمی‌کند.
بهترین غذا برای سحری نوجوانان چیست؟
غذاهای برنجی مخلوط با حبوبات و گوشت (مثل لوبیا پلو، عدس پلو) همراه با سالاد و ماست، انرژی پایداری ایجاد می‌کنند.
اگر نوجوان در طول روز ضعف کرد چه کند؟
ضعف خفیف طبیعی است، اما اگر ضعف شدید همراه با سرگیجه و تاری دید باشد، باید روزه را افطار کند تا آسیب نبیند.
چگونه جلوی بوی بد دهان را بگیریم؟
مسواک زدن و نخ دندان بعد از سحری، مصرف کمتر سیر و پیاز، و خوردن سیب و جعفری در سحر کمک‌کننده است.
آیا ورزش برای نوجوان روزه‌دار ضرر دارد؟
ورزش سنگین در طول روز باعث کم‌آبی می‌شود. بهتر است ورزش‌های سبک را به 2 ساعت بعد از افطار موکول کنند.
دخترانی که تازه به سن تکلیف رسیده‌اند و ضعیف هستند باید روزه بگیرند؟
اگر ضعف به حدی است که قابل تحمل نیست (عسر و حرج) یا باعث بیماری می‌شود، روزه واجب نیست و باید بعداً قضا کنند (یا کفاره بدهند).
چه کار کنیم که در مدرسه گرسنه نشویم؟
مصرف نان‌های سبوس‌دار، تخم مرغ و گردو در سحر، احساس سیری طولانی‌مدت ایجاد می‌کند.
آیا مصرف مکمل ویتامین برای روزه اولی‌ها لازم است؟
با مشورت پزشک، مصرف مولتی‌ویتامین‌ها در وعده سحر یا افطار می‌تواند کمبودهای احتمالی را جبران کند.
برای رفع سردرد روزه‌داری چه کنیم؟
استراحت در اتاق تاریک، خواب کافی و پرهیز از مصرف کافئین زیاد (چای و قهوه) قبل از ماه رمضان برای عادت کردن بدن موثر است.
چرا بعد از افطار دل‌درد می‌گیریم؟
زیاده‌روی در خوردن، تند غذا خوردن و نوشیدن آب یخ باعث دل‌درد می‌شود. باید افطار را سبک شروع کرد.
WordAbyss - نکات سلامتی و تغذیه برای نوجوانان روزه اولی | 1 رمضان 1404