کودتای 28 مرداد 1332 (1953 میلادی) یکی از نقاط عطف تاریک در تاریخ معاصر ایران است. در این روز، دولت قانونی دکتر محمد مصدق که با حمایت آیتالله کاشانی و مردم، صنعت نفت را ملی کرده بود، با طرح مشترک سازمان سیا (آمریکا) و امآیسیکس (انگلستان) سرنگون شد. این عملیات که با نام رمز «آژاکس» شناخته میشود، منجر به بازگشت محمدرضا پهلوی به قدرت و آغاز 25 سال دیکتاتوری وابسته در ایران گردید.
اسناد منتشر شده توسط سازمان سیا سالها بعد رسماً تایید کرد که ایالات متحده و انگلستان طراحان و حامیان اصلی این کودتا بودند. هدف اصلی آنها جلوگیری از استقلال اقتصادی ایران و تسلط دوباره بر منابع نفتی بود. آنها با صرف هزینههای کلان، استخدام اراذل و اوباش، و ایجاد جنگ روانی در رسانهها، زمینه سقوط دولت ملی را فراهم کردند. این واقعه سندی انکارناپذیر از دشمنی دیرینه استکبار با استقلال ملت ایران است.
علاوه بر توطئه خارجی، عوامل داخلی نیز در موفقیت کودتا نقش داشتند. ایجاد شکاف بین رهبران نهضت (مصدق و کاشانی)، دلسرد کردن مردم از صحنه، و اعتماد خوشبینانه دولت وقت به آمریکا به عنوان یک قدرت بیطرف، از جمله خطاهای استراتژیک بود. درس بزرگ 28 مرداد این است که وحدت کلمه و عدم اعتماد به وعدههای دشمن، تنها ضامن حفظ استقلال کشور است.
پیروزی کودتاچیان در 28 مرداد نه تنها مسیر دموکراسیخواهی در ایران را مسدود کرد، بلکه الگویی برای دخالتهای بعدی آمریکا در سایر کشورهای منطقه شد. پس از کودتا، کنسرسیوم نفتی تشکیل شد و غارت نفت ایران ادامه یافت. همچنین دستگاه امنیتی مخوف ساواک با کمک آمریکا تاسیس شد تا هرگونه صدای مخالفی را سرکوب کند. این دوران خفقان در نهایت منجر به انفجار نور و انقلاب اسلامی در سال 1357 شد.
شناخت دقیق وقایع 28 مرداد برای نسل جوان ضروری است تا ماهیت نظام سلطه را بهتر بشناسند. این واقعه نشان میدهد که شعارهای حقوق بشری و دموکراسیخواهی غرب، پوششی برای تامین منافع نامشروع آنهاست. بازخوانی این تاریخ به ما کمک میکند تا در تحلیل مسائل سیاسی روز دچار خطای محاسباتی نشویم و بر توان داخلی و وحدت ملی تکیه کنیم.
