در نظام آموزشی حوزههای علمیه، جایگاه استاد فراتر از یک معلم ساده است. استاد در حوزه، نه تنها مسئول انتقال مفاهیم پیچیده فقهی، اصولی و فلسفی است، بلکه به عنوان «مربی اخلاق» و «پدر معنوی» طلبه شناخته میشود. رابطه استاد و شاگرد در این سیستم، رابطهای مبتنی بر تواضع، ادب و ارادت قلبی است که گاهی تا پایان عمر ادامه مییابد. روز ۱۲ اردیبهشت فرصتی است برای تکریم این سنت دیرینه و مقدس شاگردپروری.
شهید مطهری؛ خروجی تراز حوزه علمیه
آیتالله مرتضی مطهری، نمونه بارز و اعلای یک تربیتیافته حوزه علمیه بود که توانست زبان دین را با نیازهای روز جامعه هماهنگ کند. ایشان با تسلط بر علوم حوزوی و آگاهی از جریانهای فکری مدرن، الگویی جاودانه برای اساتید حوزه و دانشگاه شد. گرامیداشت شهادت ایشان به عنوان روز استاد، پیامی روشن دارد: «رسالت امروز حوزههای علمیه، تربیت عالمانی زمانشناس، پاسخگو و انقلابی است.»
جهاد تبیین و نقش اساتید حوزه
در دورانی که هجمههای فرهنگی و شبهات اعتقادی نسل جوان را هدف قرار داده است، اساتید حوزه علمیه فرماندهان میدان «جهاد تبیین» هستند. آنها وظیفه دارند با تکیه بر استدلالهای قوی و بیان شیوا، حقایق اسلام ناب محمدی را برای جامعه روشن کنند. روز استاد، روز تجدید پیمان با آرمانهای انقلاب اسلامی برای دفاع از حریم ولایت و ارزشهای دینی است.
اهمیت تهذیب در کنار تحصیل
یکی از ویژگیهای بارز اساتید حوزه، تأکید بر «تزکیه» پیش از «تعلیم» است. استاد حوزوی با رفتار و منش زاهدانه خود، عملاً به طلاب میآموزد که علم بدون تقوا، نهتنها سودی ندارد بلکه میتواند حجاب اکبر باشد. در روز استاد، طلاب بیش از آنکه از دانش استاد تقدیر کنند، از منش اخلاقی و درسهای عملی زندگی او قدردانی میکنند.
پاسخگویی به نیازهای نظام اسلامی
حوزههای علمیه به عنوان مادر نظام اسلامی، وظیفه تأمین تئوریک و کادرسازی برای حکومت دینی را بر عهده دارند. اساتید و مدرسین حوزه با تدریس فقه حکومتی، اقتصاد اسلامی و علوم سیاسی با رویکرد دینی، در حال تربیت مدیران و قضات آینده کشور هستند. تقدیر از این قشر، تقدیر از کسانی است که زیربنای فکری و اجرایی تمدن نوین اسلامی را مستحکم میکنند.
سوالات متداول
بهترین هدیه برای استاد حوزه علمیه چیست؟
کتابهای ارزشمند دینی، قلم، انگشتر عقیق، تسبیح تربت، یا یک نامه دستنویس پر از ارادت و درخواست دعا، بهترین هدایا هستند.
چگونه طلاب روز استاد را جشن میگیرند؟
معمولاً با تزیین حجره یا کلاس درس، اهدای گل، برگزاری مراسم دعا و توسل، و بوسیدن دست استاد (به رسم ادب و احترام) این روز را گرامی میدارند.
چرا ۱۲ اردیبهشت روز استاد نامیده شد؟
به مناسبت شهادت آیتالله مرتضی مطهری، متفکر و فیلسوف بزرگ انقلاب اسلامی که نماد وحدت حوزه و دانشگاه و معلم نمونه بود.
تفاوت «مدرس» و «استاد» در حوزه چیست؟
معمولاً به کسانی که سطوح مقدماتی را تدریس میکنند «مدرس» و به کسانی که سطوح عالی و خارج فقه را تدریس میکنند و صاحبنظر هستند «استاد» یا «آیتالله» میگویند.
رابطه شاگرد و استاد در حوزه چگونه است؟
رابطهای بسیار صمیمی، محترمانه و طولانیمدت است که در آن شاگرد خود را فرزند معنوی استاد میداند و استاد نسبت به زندگی شخصی و معنوی شاگرد دغدغه دارد.
آیا شهید مطهری فقط استاد دانشگاه بود؟
خیر، ایشان از مبرزترین اساتید حوزه علمیه قم بودند که بعدها برای ایجاد ارتباط با نسل روشنفکر، در دانشگاه تهران نیز تدریس کردند.
حدیث معروف درباره تکریم عالم چیست؟
پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «مَن اَکرَمَ عالِماً فَقَد اَکرَمَنی»؛ هر کس عالمی را گرامی بدارد، مرا گرامی داشته است.
آیا اساتید خانم در حوزههای خواهران هم مشمول این روز هستند؟
بله، اساتید محترمه حوزههای علمیه خواهران (جامعة الزهرا و...) نیز نقش بسیار مهمی در تربیت بانوان طلبه دارند و باید تکریم شوند.
معنای «مباحثه» در روش تدریس حوزه چیست؟
پس از درس استاد، طلاب دو به دو درس را برای هم بازگو و نقد میکنند تا مطلب کاملاً جا بیفتد؛ این روش میراث اساتید سلف است.
وظیفه استاد در قبال طلبه چیست؟
علاوه بر آموزش علم، وظیفه تربیت اخلاقی، نظارت بر رفتار، و ایجاد انگیزه برای خدمت به دین را بر عهده دارد.