داستان تاریخی درباره سنت خون‌بس در عشایر 1405

در میان کوه های زاگرس، دو طایفه بزرگ سال ها بود که بر سر چراگاه و چشمه ای درگیر بودند. کینه ای قدیمی که با خون جوانی تازه داماد از طایفه بالا، شعله ور شده بود. صدای شیون زنان و چکاچک برنوها، خواب را از چشم ایلات گرفته بود. مردان طایفه مقتول، قسم خورده بودند تا خون نریزند، آرام نگیرند. اما ریش سفیدان و بزرگان ایلات همجوار، تاب این برادرکشی را نداشتند. آنها با قرآن و آینه و شمشیر، راهی سیاه چادر خان طایفه عزادار شدند. این رسم خون بس بود، رسمی برای پایان دادن به زنجیره انتقام. خان که داغ پسر دیده بود، ابتدا روی خوش نشان نداد، اما حرمت موی سپید بزرگان و کلام الله، خشمش را نرم کرد. قرار بر این شد که دیه پرداخت شود و برای پیوند دوباره، دختری از طایفه قاتل به عقد برادر مقتول درآید تا کینه ها با پیوند خونی شسته شود. سخت بود، اما صلح شیرین تر از جنگ بود. آن شب، تفنگ ها خاموش شدند و صدای ساز و دهل، جای صدای ناله را گرفت. خون بس، آبی بود بر آتش جهل و تعصب.

خورشید که غروب کرد، کدخدا مراد تفنگش را زمین گذاشت. سه سال جنگ و گریز بس بود. سه سال بود که جوانان دو طایفه در کمین هم بودند. خبر رسید که سادات و بزرگان برای خون بس می آیند. در فرهنگ عشایر، رد کردن دست سادات شگون نداشت. آنها آمدند، با کلامی نافذ و دلی پر از درد. گفتند: تا کی برادر کشی؟ تا کی سیاه پوشی؟ بیایید به حرمت این خاک و نان و نمک، خون را با خون نشویید. سنت خون بس، اگرچه گاهی تلخ بود و بهایی سنگین داشت، اما تنها راه نجات بود. آن روز، سنگی بزرگ میان دو طایفه گذاشتند و قسم خوردند که تا این سنگ جابجا نشود، عهدی شکسته نگردد. خون بس، درس گذشت بود در اوج قدرت انتقام.

روایت است در روزگاری که قانون حاکم نبود، غیرت و سنت قانون بود. جوانی ناخواسته قتلی مرتکب شد. طایفه اش وحشت زده، منتظر هجوم بودند. اما پیرمردی دانا گفت: خون بس می کنیم. آنها کفن بر گردن قاتل انداختند و قرآن بر سر گرفتند و به سمت خانه ولی دم رفتند. این صحنه، دل سنگ را آب می کرد. وقتی قاتل با پای لرزان وارد چادر شد و زیر پای پدر مقتول افتاد، سکوتی مرگبار حاکم شد. پدر مقتول، کارد را برداشت... همه نفس ها را حبس کردند. اما او طناب را برید و گفت: به حرمت قرآن بخشیدم. این است عظمت روحی مردان عشایر. خون بس، نه فقط یک قرارداد، بلکه نمایش اوج کرامت انسانی بود.

زیر سایه بلوط کهنسال، مجلس خون بس برپا شد. دو صف از مردان سبیل تاب داده، روبروی هم نشسته بودند. چشم ها پر از خشم بود اما دست ها روی ماشه نبود. ملا شروع به خواندن آیات رحمت کرد. صحبت از دیه شد، صحبت از وصلتی که کینه را بشوید. دخترکی که قرار بود عروس خون بس شود، آرام اشک می ریخت، اما می دانست که اشک او، خون ده ها جوان را می خرد. او قربانی صلح بود، قهرمانی خاموش. وقتی صیغه محرمیت خوانده شد، تفنگ ها به نشانه شادی شلیک کردند، نه برای کشتن. خون بس، سنتی بود که نشان می داد حتی در سخت ترین لحظات، می توان بخشید.

قصه خون بس، قصه درد و درمان است. زخمی که باز شده بود، باید بخیه می خورد. بزرگان ایل جمع شدند. گره ای که با دندان باز نمی شد را با دست تدبیر باز کردند. گفتند: انتقام، فقط گورستان ها را آباد می کند. بیایید زندگی را آباد کنیم. سنت خون بس اجرا شد. قربانیان دادند، دیه دادند، اما امنیت بازگشت. چوپانان دوباره بی دغدغه نی زدند و زنان با لباس های رنگی به چشمه رفتند. تاریخ عشایر، مدیون ریش سفیدانی است که با خون بس، جلوی سیل خون را گرفتند.

سنت خون بس به ما می آموزد که انتقام، چرخه ای بی پایان است و تنها بخشش می تواند آن را متوقف کند.

در تاریخ عشایر، صلح آنقدر مقدس بود که برایش از عزیزترین دارایی ها و حتی احساسات خود می گذشتند.

نقش ریش سفیدان و سادات در سنت خون بس، نشان دهنده جایگاه والای خرد و معنویت در حل بحران های اجتماعی است.

خون بس ثابت می کند که انسان در اوج خشم، توانایی تصمیم گیری عقلانی و اخلاقی را دارد اگر به وجدان خود رجوع کند.

اگرچه برخی جنبه های خون بس با معیارهای امروزی سازگار نیست، اما هدف غایی آن که حفظ جان انسان هاست، ستودنی است.

خون بس، نقطه پایان بر خط ممتد کینه ها.

صلحی که بوی باروت می داد اما طعم زندگی داشت.

گذشتن از خون فرزند، کار هر کسی نیست؛ خون بس آزمون بزرگمردان بود.

در خون بس، شمشیرها غلاف می شد تا محبت جوانه بزند.

عشایر با خون بس ثابت کردند که دوستی پایدارتر از دشمنی است.