تنوع زیستی به معنای گوناگونی حیات در سیاره زمین است که شامل انواع ژنها، گونههای گیاهی و جانوری و اکوسیستمهای مختلف میشود. این شبکه پیچیده و به هم پیوسته، بستر حیات انسان را فراهم میکند. از تولید اکسیژن و تصفیه آب گرفته تا تأمین غذا و دارو، همه وابسته به حفظ تنوع زیستی هستند. روز جهانی تنوع زیستی (۲۲ مه) برای یادآوری این نکته است که سلامت ما در گرو سلامت این شبکه حیاتی است.
ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و داشتن اقلیمهای متفاوت (از جنگلهای هیرکانی تا کویرهای مرکزی و سواحل خلیج فارس)، یکی از کشورهای غنی از نظر تنوع زیستی در جهان است. وجود گونههای اندمیک (بومی) فراوان در ایران، مسئولیت ما را در حفاظت از این میراث طبیعی دوچندان میکند. حفظ زیستگاههای یوزپلنگ آسیایی، خرس سیاه بلوچی و گیاهان دارویی نایاب، بخشی از این وظیفه ملی است.
متاسفانه فعالیتهای انسانی مانند تخریب زیستگاهها، آلودگی محیط زیست، تغییرات اقلیمی و شکار بیرویه، تنوع زیستی را با تهدیدات جدی مواجه کرده است. از بین رفتن جنگلها و خشک شدن تالابها منجر به انقراض گونههای بسیاری میشود که بازگشتناپذیر است. روز جهانی تنوع زیستی زنگ خطری است تا الگوهای مصرف و رفتار خود را با طبیعت اصلاح کنیم.
در فرهنگ ایرانی و آموزههای اسلامی، طبیعت به عنوان امانت الهی و نشانه قدرت پروردگار شناخته میشود. آسیب رساندن به حیوانات و قطع بیدلیل درختان در روایات دینی نکوهش شده است. نیاکان ما همواره با طبیعت همزیستی مسالمتآمیز داشتهاند و احیای این نگاه معنوی و اخلاقی به محیط زیست، راهگشای بسیاری از مشکلات امروزی خواهد بود.
هر فرد میتواند نقش موثری در حفظ تنوع زیستی ایفا کند. کاهش مصرف پلاستیک، عدم رهاسازی زباله در طبیعت، کاشت درختان بومی، صرفهجویی در مصرف آب و حمایت از مناطق حفاظتشده از جمله اقدامات عملی هستند. همچنین آموزش به کودکان و افزایش آگاهی عمومی درباره ارزش ذاتی موجودات زنده، پایههای حفاظت پایدار را بنا مینهد.
