جشن آذرگان یکی از جشنهای باستانی ایران است که در نهمین روز از ماه آذر (روز آذر در ماه آذر) برگزار میشود. در گاهشماری زرتشتی و ایران باستان، هر روز نامی داشت و زمانی که نام روز با نام ماه برابر میشد، آن روز را جشن میگرفتند. آذرگان جشنی برای گرامیداشت آتش و احترام به این عنصر حیاتی است. در فرهنگ ایرانی، آتش (آذر) نماد فروغ ایزدی، پاکی، و راستی است و جایگاه ویژهای دارد.
در اندیشه ایرانیان باستان، آتش تنها یک عنصر مادی نبود، بلکه نمادی از نور خداوند و انرژی حیاتبخش محسوب میشد. احترام به آتش به معنای پرستش آن نیست، بلکه به معنای شکرگزاری از آفریدگار یکتا برای نعمت نور و گرما و همچنین پاسداشت پاکیزگی است. آتش به عنوان عنصری که آلودگی را به خود نمیگیرد و همواره رو به بالا حرکت میکند، نمادی از تعالی و پیشرفت معنوی نیز به شمار میآید.
در گذشته، مردم در این روز به آتشکدهها میرفتند، نیایش میخواندند و با افروختن آتش بر بام خانهها یا در کوی و برزن، شادی میکردند. نظافت و پاکیزگی، پوشیدن لباسهای نو و آراسته، و چیدن سفرههای آیینی با خوراکیهای خاص، از دیگر رسوم این جشن بوده است. امروزه نیز علاقهمندان به فرهنگ ایرانی با گردهماییهای فرهنگی و ادبی، این روز را گرامی میدارند.
پیام جشن آذرگان، یعنی پاسداشت نور، گرما و پاکی، با ارزشهای انسانی و دینی همخوانی دارد. تأکید بر روشنایی (نماد دانایی و ایمان) در برابر تاریکی (نماد جهل)، مفهومی است که در فرهنگ اسلامی و ایرانی مشترک است. این جشن فرصتی است برای ترویج مهرورزی، گرمای خانوادگی و امید به آیندهای روشن.
در میان گلها، گل «آذرگون» به عنوان نماد این جشن شناخته میشود. ابوریحان بیرونی در آثار خود اشاره کرده است که این گل ظاهری شبیه به شرارههای آتش دارد و نمادی از زیبایی و سرزندگی طبیعت حتی در فصل سرد سال است.
