هسته مرکزی اندیشه خیام، توجه به ناپایداری دنیا و لزوم بهرهگیری از لحظه حال (Carpe Diem) است. او معتقد است چون گذشته گذشته و آینده نامعلوم است، تنها سرمایه واقعی انسان همین «دم» است که نباید با غم و اندوه بیهوده هدر رود.
خوشباشی در شعر خیام به معنای ولنگاری یا غفلت نیست، بلکه به معنای هوشیاری در برابر گذر زمان و پرهیز از رنجهای خودساخته است. او دعوت میکند که بار سنگین تعلقات دنیوی را زمین بگذاریم و سبکبال زندگی کنیم.
خیام با یادآوری مداوم مرگ و تبدیل شدن انسان به خاک، قصد دارد غرور کاذب را بشکند و ارزش زندگی را نمایان کند. او میگوید وقتی سرانجام همه خاک است، چرا باید دل به مال و مقام بست و دیگران را آزار داد؟
نگاه فلسفی خیام به مسئله زمان و هستی، مرزهای جغرافیایی را درنوردیده است. ترجمههای ادوارد فیتزجرالد از رباعیات او، خیام را به یکی از محبوبترین شاعران در غرب تبدیل کرده است که نشاندهنده جهانشمول بودن دغدغههای اوست.
در دنیای پرشتاب و پراسترس امروز، پیام خیام بیش از هر زمان دیگری شنیدنی است: توقف کن، نفس بکش و از بودن در این لحظه لذت ببر.
