یکم دی ماه در تقویم باستانی ایران روز «خرم روز» یا «خور روز» نامیده میشد. این جشن که بلافاصله پس از شب یلدا برگزار میشود جشن زایش خورشید و پیروزی نور بر تاریکی است. ایرانیان باستان بر این باور بودند که پس از بلندترین شب سال (یلدا) قدرت خورشید رو به فزونی میگذارد و روزها بلندتر میشوند که نمادی از پیروزی خیر بر شر است.
یکی از زیباترین جنبه های خرم روز آیین برابری اجتماعی بود. در این روز پادشاهان از تخت پایین می آمدند لباس سفید ساده می پوشیدند و بدون تشریفات با مردم عادی و کشاورزان هم سفره میشدند. این سنت نشان دهنده ریشه های عدالت خواهی و فروتنی در فرهنگ ایرانی است که با آموزه های اسلامی نیز قرابت دارد.
شب یلدا آخرین شب پاییز و بلندترین شب سال است که با بیداری و جشن سپری میشود تا تاریکی به پایان برسد. اما خرم روز اولین روز زمستان است که نتیجه آن بیداری است؛ روز جشن و شادی به شکرانه تابش دوباره خورشید. این دو مناسبت مکمل یکدیگرند.
زنده نگه داشتن جشن هایی مانند خرم روز به معنای بازگشت به خرافات نیست بلکه به معنای احترام به هویت ملی و حکمت ایرانیان است. حکمتی که همواره نور را ستایش کرده و خداوند را به عنوان منبع نور و نیکی پرستیده است.
