خرمروز یا خور روز (روز خورشید)، نخستین روز از ماه دی و اولین روز زمستان در تقویم ایران باستان است. پس از گذراندن طولانیترین شب سال (یلدا)، ایرانیان طلوع خورشید و بلند شدن روزها را به عنوان پیروزی نور بر تاریکی جشن میگرفتند. این روز به نام خداوند (دی/دادار) نامگذاری شده بود و بسیار مقدس شمرده میشد.
یکی از جالبترین آیینهای خرمروز، مراسم برابری شاه و مردم بود. در این روز پادشاهان ساسانی از تخت شاهی پایین میآمدند، لباس سفید و ساده میپوشیدند و بدون تشریفات و نگهبان در میان مردم و کشاورزان مینشستند و با آنها غذا میخوردند. این رسم نمادی از این بود که در برابر خداوند و در برابر قانون طبیعت (مثل سرما)، همه انسانها اعم از شاه و گدا برابرند.
اگرچه گاهی این دو نام به جای هم استفاده میشوند، اما دقیقتر این است که خرمروز مشخصاً روز اول دی ماه است. اما جشن دیگان طبق تقویم زرتشتی در روزهایی برگزار میشد که نام روز با نام ماه (دی) یکی میشد (مثل 8، 15 و 23 دی). با این حال، جشن اول دی به عنوان مهمترین جشن ماه دی شناخته میشود که جشنی عمومی و ملی بوده است.
یلدا شب زایش خورشید است و خرمروز، اولین روز زندگی این خورشید تازه متولد شده. در واقع یلدا مقدمه و شب بیداری برای استقبال از خرمروز بوده است. مردم شب را بیدار میماندند تا شاهد طلوع خورشید پیروز باشند و این پیروزی را در روز اول دی جشن بگیرند.
پیام اصلی این جشن، امید، روشنایی و برابری است. اینکه حتی پس از تاریکترین و طولانیترین شبها، خورشید طلوع میکند. همچنین تاکید بر سادگی و برداشتن فاصلههای طبقاتی (حتی برای یک روز)، پیامی انسانی و اخلاقی دارد که در دنیای امروز نیز بسیار ارزشمند است.
