صدرالدین محمد شیرازی معروف به ملاصدرا یا صدرالمتالهین، از بزرگترین فیلسوفان جهان اسلام و بنیانگذار مکتب فلسفی حکمت متعالیه است. او در قرن یازدهم هجری میزیست و با تلفیق مشربهای فلسفی پیشین (مشاء و اشراق) با کلام اسلامی و عرفان نظری، نظامی نوین و کامل را در فلسفه اسلامی پیریزی کرد. روز اول خرداد در تقویم ملی ایران به پاس خدمات بینظیر او به فرهنگ و اندیشه اسلامی و ایرانی، به عنوان روز بزرگداشت ملاصدرا نامگذاری شده است.
مهمترین دستاورد ملاصدرا، حکمت متعالیه است که در کتاب گرانسنگ «اسفار اربعه» تشریح شده است. او با طرح نظریاتی چون «اصالت وجود»، «حرکت جوهری» و «اتحاد عاقل و معقول»، تحولی بنیادین در فلسفه ایجاد کرد. ملاصدرا ثابت کرد که جهان ماده در حال حرکت و تغییر دائمی در ذات خود است (حرکت جوهری) و این حرکت به سوی کمال و تجرد است. این نظریات پایههای عقلانی مستحکمی برای اثبات معاد جسمانی و مسائل پیچیده الهیات فراهم آورد.
ملاصدرا تنها یک فیلسوف نبود، بلکه یک حکیم الهی بود که علم و عمل، و عقل و شرع را با هم آمیخت. او نشان داد که فلسفه اسلامی نه تنها وامدار یونان نیست، بلکه دارای هویتی مستقل و متعالی است که از سرچشمه قرآن و روایات اهل بیت (علیهمالسلام) سیراب میشود. اندیشههای او قرنهاست که در حوزههای علمیه و دانشگاههای جهان تدریس میشود و بر بسیاری از متفکران پس از خود تأثیر عمیق گذاشته است.
از ملاصدرا آثار گرانبهایی به جا مانده است که مهمترین آنها «الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة» معروف به اسفار است. از دیگر آثار او میتوان به «الشواهد الربوبیة»، «مبدأ و معاد» و تفسیر قرآن کریم اشاره کرد. آثار او گنجینهای از معارف الهی است که راهگشای بسیاری از مسائل فلسفی و کلامی است و مطالعه آنها برای هر پژوهشگر حوزه فلسفه و دین ضروری است.
در دنیای امروز که مکاتب مادیگرا انسان را از معنویت دور کردهاند، بازخوانی اندیشههای ملاصدرا میتواند راهگشا باشد. او به انسان جایگاهی رفیع در هستی میبخشد و هدف خلقت را تکامل و قرب الهی معرفی میکند. بزرگداشت این روز فرصتی است تا نسل جوان با هویت غنی فلسفی و فرهنگی خود آشنا شوند و بدانند که ایران مهد پرورش بزرگانی بوده است که بر قلههای اندیشه بشری ایستادهاند.
