جنگ بدر که در هفدهم ماه مبارک رمضان سال دوم هجری رخ داد، نخستین نبرد بزرگ و سرنوشتساز در تاریخ اسلام است. در این نبرد، سپاه کوچک اسلام با فرماندهی پیامبر اکرم (ص) در برابر سپاه مجهز قریش که سه برابر آنها بودند، به پیروزی رسید. این پیروزی نه تنها خطر نابودی اسلام نوپا را از بین برد، بلکه جایگاه سیاسی و نظامی مسلمانان را در مدینه و کل شبه جزیره عربستان تثبیت کرد و باعث شد قبایل دیگر حساب ویژهای روی قدرت مسلمانان باز کنند.
خداوند متعال در قرآن کریم از روز جنگ بدر با نام «یوم الفرقان» یاد کرده است. فرقان به معنای جداکننده حق از باطل است. در این روز، حقانیت دعوت پیامبر (ص) و بطلان ادعاهای مشرکان بر همگان آشکار شد. پیروزی گروهی اندک و کمسلاح بر لشکری مجهز، نشانهای آشکار از تاییدات الهی بود که خط بطلانی بر قدرتنماییهای پوچ مشرکان کشید.
یکی از ارکان اصلی پیروزی در جنگ بدر، دلاوریهای حضرت علی (ع) بود. مورخان نوشتهاند که نیمی از کشتهشدگان مشرکین در این جنگ، مستقیماً با شمشیر حضرت علی (ع) به هلاکت رسیدند و نیمی دیگر با مشارکت ایشان. رشادتهای ایشان و حمزه سیدالشهدا در نبردهای تنبهتن ابتدایی، روحیه سپاه دشمن را در هم شکست و زمینه پیروزی نهایی را فراهم کرد.
پیروزی در بدر، اعتماد به نفس و روحیه ایمانی مسلمانان را به شدت افزایش داد. آنها دریافتند که وعدههای خداوند حق است و اگر در مسیر دین استقامت کنند، نصرت الهی قطعی خواهد بود. این واقعه به عنوان یک الگوی جاودانه در فرهنگ اسلامی باقی ماند که نشان میدهد قدرت ایمان بر قدرت مادی غلبه دارد.
شکست سنگین قریش در بدر و کشته شدن سران متکبر آنها مانند ابوجهل، هیمنه و ابهت پوشالی مکه را در هم شکست. این شکست باعث شد مسیرهای تجاری قریش به شام ناامن شود و شریان اقتصادی آنها تحت فشار قرار گیرد. همچنین این شکست مقدمهای شد برای نبردهای بعدی و در نهایت فتح مکه.
