در سوم دی ماه سال 1297 هجری شمسی، اولین شناسنامه ایرانی (که در آن زمان «سجل» نامیده میشد) برای بانویی به نام «فاطمه ایرانی» صادر شد. این روز نقطه عطفی در تاریخ اداری و اجتماعی ایران محسوب میشود، زیرا تا پیش از آن، ثبت وقایع حیاتی به صورت سنتی و پراکنده انجام میشد. تاسیس اداره «سجل احوال» گامی بزرگ در جهت مدرنسازی ساختار دولت و شناسایی دقیق شهروندان بود.
سازمان ثبت احوال با ثبت چهار واقعه حیاتی (تولد، ازدواج، طلاق و فوت)، اصلیترین منبع اطلاعاتی برای برنامهریزیهای کلان کشور است. دولتها برای تخصیص بودجه، امکانات آموزشی، بهداشتی و رفاهی، نیازمند آمار دقیق جمعیتی هستند که توسط این سازمان تامین میشود. بدون دادههای ثبت احوال، مدیریت منابع کشور غیرممکن خواهد بود.
در طول یک قرن گذشته، اسناد هویتی در ایران تحولات زیادی را پشت سر گذاشتهاند. از برگههای کاغذی دستنویس با نام «سجل»، تا شناسنامههای جلدی قرمز رنگ و اکنون کارتهای هوشمند ملی که حاوی اطلاعات بیومتریک (اثر انگشت و امضای دیجیتال) هستند. این تحولات نشاندهنده همگامی نظام اداری ایران با تکنولوژیهای روز دنیا برای افزایش امنیت و سهولت در احراز هویت است.
یکی از کارکردهای حیاتی ثبت احوال، تفکیک اتباع ایرانی از غیرایرانی و صدور اسناد تابعیت است. این موضوع ارتباط مستقیمی با امنیت ملی و تمامیت ارضی کشور دارد. حفاظت از اسناد هویتی در برابر جعل و سوءاستفاده، وظیفهای خطیر است که کارشناسان این سازمان با دقت و حساسیت بالا انجام میدهند.
یکی از وظایف فرهنگی سازمان ثبت احوال، نظارت بر نامگزینی است. کمیته نام در این سازمان با تکیه بر فرهنگ غنی ایرانی و اسلامی، واژهنامهای از نامهای مجاز و با معنا تهیه کرده است تا از ورود واژههای بیگانه یا بیمعنا به فرهنگ نامگذاری کشور جلوگیری شود و اصالت نامهای ایرانی حفظ گردد.
