ای که بر هر دو جهان، رهبر و مولا بودی / روشنی بخش دل، حضرت زهرا (س) بودی. / یا رسول الله، یا اباالزهرا.
واحد_سنگین
2
رفتی و دختر تو، بعد تو تنها مانده / بین ابوجهای، کینه و غم جا مانده. / یا رسول الله، یا اباالزهرا.
واحد_سنگین
3
وصیتهای تو را، زود فراموش کنند / درب خانه تو را، شعله در آغوش کنند. / یا رسول الله، یا اباالزهرا.
واحد_سنگین
4
حسن از داغ تو و، مادر خود پیر شود / عاقبت با جگرِ، پاره زمینگیر شود.
واحد_سنگین
5
این حسین است که بر، سینه تو جا دارد / کربلا وعده دیدار، خدا را دارد.
واحد_سنگین
شور
1
ذکر عالم و آدم، یا محمد یا احمد / نقش سربند حیدر، یا محمد یا احمد.
شور
2
توی قلبم نوشتم، با خط الماس / رهبرم مصطفی و، سرورم عباس.
شور
3
یا رسول الله مدد، یا رسول الله مدد.
شور
4
ما که امت توییم، زیر منت توییم / تا ابد سینه زن، اهل بیت توییم.
شور
5
لعن حق بر دشمنِ، مرتضی و فاطمه / این شعار شیعه و، این نوای عالمه.
شور
6
جانم حسن، جانم حسین / جانم نبی، جانم علی.
شور
دودم
1
رحلت ختم رسولان و عزای حیدر است / فاطمه (س) گریان به بالای سر پیغمبر است. (واویلا واویلا)
دودم
2
شهر یثرب گشته همچون کربلا در این غروب / کس نمیداند چه آید بر سر آل عبا. (واویلا واویلا)
دودم
3
ای مدینه گریه کن بر غربت شیر خدا / بعد احمد میشود آغاز رنج مرتضی.
دودم
4
یا محمد (ص) کن نگاهی بر دل خون حسن (ع) / تشت پر خون میشود تابوت و هم قبر حسن (ع).
دودم
زنجیرزنی
1
میرود جان جهان، از جهان امشب / میرسد ناله ز، آسمان امشب. / یا رسول الله، یا رسول الله.
زنجیرزنی
2
دیده فاطمه تر، حال حیدر خون / عالم از داغ نبی، گشته دگرگون.
زنجیرزنی
3
خاک غم بر سر، اهل عالم شد / قامت مرتضی، ز غصه خم شد.
زنجیرزنی
4
رفتی و بعد تو، دین غریبم ماند / اهل بیتت همه، بی حبیب ماند.
زنجیرزنی
5
ما سیه پوشان، داغ طاهاییم / پیروان خط، سرخ زهراییم.
زنجیرزنی
نوحهخوانی؛ قلب تپنده عزاداری ۲۸ صفر
نوحهخوانی در سالروز رحلت پیامبر اکرم (ص)، یکی از ارکان اصلی مراسمات مذهبی در ایران است. این نوحهها که معمولاً با ریتمهای سنگین و حزین آغاز میشوند و به شور و سینهزنی ختم میگردند، بازگوکننده وقایع تلخ روزهای پایانی عمر پیامبر و آغاز مظلومیت اهل بیت هستند. شعر نوحه، رسانهای است که تاریخ و عاطفه را به هم پیوند میزند.
سبکهای مختلف نوحه در این روز
در عزاداریهای ۲۸ صفر، از سبکهای متنوعی استفاده میشود. سبک «زمینه» برای شروع و گرم کردن مجلس، سبک «واحد» برای بیان مضامین عمیق و تفکربرانگیز، و سبک «شور» برای ابراز احساسات هیجانی عزاداران به کار میرود. همچنین سبک «دودم» که در آن جمعیت به دو دسته تقسیم شده و ابیاتی را تکرار میکنند، از سنتهای زیبای دستجات عزاداری خیابانی است.
محتوای نوحههای نبوی
نوحههای رحلت پیامبر (ص) معمولاً حاوی مضامینی چون: وداع پیامبر با حضرت زهرا (س)، سفارش به قرآن و عترت، پیشبینی وقایع پس از رحلت (مانند هجوم به خانه وحی و واقعه عاشورا) و غربت امیرالمومنین (ع) هستند. این اشعار تلاش میکنند خط اتصال بین مدینه و کربلا را برای شنونده ترسیم کنند.
نقش دستگاههای موسیقی در نوحه
مداحان مسلط، نوحههای ۲۸ صفر را اغلب در دستگاههای دشتی، همایون یا سهگاه اجرا میکنند. این دستگاهها ظرفیت بالایی برای القای حزن و اندوه دارند. تناسب میان شعر، ریتم و ملودی، کلید تأثیرگذاری یک نوحه بر قلب عزاداران است.
نوحههای سنتی و ماندگار
برخی نوحههای قدیمی مانند «ببار ای بارون ببار» یا نوحههای سنتی بازاری (چهارپایه خوانی)، همچنان جایگاه ویژهای در میان مردم دارند. این نوحهها به دلیل سادگی کلام و خلوص نیت سرایندگانشان، سالهاست که در هیئتها زمزمه میشوند و جزئی از میراث معنوی شیعه محسوب میشوند.
سوالات متداول
تفاوت سبک «واحد» و «شور» در چیست؟
واحد معمولاً ریتم کندتر و سنگینتری دارد و شعر در آن محوریت دارد، اما شور ریتم تندتری دارد و بر تکرار ذکر و ابراز احساسات تمرکز دارد.
بهترین ذکر برای میان نوحهها چیست؟
ذکرهای «یا رسول الله»، «یا محمد»، «وا محمدا» و «آجرک الله یا حیدر» مناسبترین ذکرها برای این مناسبت هستند.
آیا نوحه حتماً باید قافیه داشته باشد؟
بله، قافیه و ردیف به نوحه ریتم میدهند و باعث میشوند جمعیت راحتتر آن را حفظ و تکرار کنند.
«دودم» چیست و چه زمانی خوانده میشود؟
دودم نوعی نوحه است که عزاداران به دو گروه تقسیم میشوند و به صورت سوال و جواب یا تکرار متناوب، ابیاتی را میخوانند. معمولاً در پایان سینهزنی و قبل از شور نهایی خوانده میشود.
برای دسته زنجیرزنی چه سبکی مناسب است؟
سبکهایی که ضربآهنگ منظم و سنگین دارند (تک ضرب یا سه ضرب) تا با صدای طبل و زنجیر هماهنگ شوند.
چرا در نوحه پیامبر از امام حسین (ع) هم یاد میشود؟
زیرا پیامبر (ص) فرمودند «حسین منی و انا من حسین» و یاد حسین (ع) جانمایه تمام عزاداریهای شیعه است.
نوحه «زبان حال» یعنی چه؟
یعنی شاعر از زبان یکی از شخصیتها (مثلاً حضرت زهرا س) سخن میگوید و احساسات او را بیان میکند، حتی اگر عین آن کلمات در تاریخ نباشد.
آیا استفاده از نی و طبل در نوحه مجاز است؟
استفاده متعارف که شأن مجلس را حفظ کند و به سبک لهوی (موسیقی حرام) نزند، در عرف هیئتها مرسوم است.
معروفترین شاعران نوحهسرا چه کسانی هستند؟
شاعرانی مثل محتشم کاشانی (قدیمی) و سازگار، انسانی و برقعی (معاصر) اشعار ماندگاری دارند.
چگونه صدای نوحه را برای جمعیت تنظیم کنیم؟
باید با سیستم صوتی مناسب و اکوی ملایم، فضایی ایجاد کرد که صدای مداح واضح باشد اما گوشخراش نشود.