نوروز باستانی، جشن آغاز بهار و سال نو ایرانی، با قدمتی بیش از سه هزار سال، امروز به عنوان یک میراث جهانی در سازمان ملل متحد ثبت شده است (International Nowruz Day). این جشن که در ۲۱ مارس برگزار میشود، پیامآور صلح، همبستگی میان نسلها و آشتی با طبیعت است. حوزه تمدنی نوروز شامل کشورهای بسیاری از آسیای میانه تا قفقاز و بالکان است که همه با محوریت فرهنگ ایرانی، این آیین کهن را پاس میدارند. نوروز فرصتی برای دیپلماسی فرهنگی و تقویت پیوندها میان ملتهاست.
سفره هفتسین، نمادینترین بخش نوروز است که هر سین آن حکمتی دارد. سبزه نماد خرمی و نوزایی، سمنو نماد قدرت و برکت، سنجد نماد عشق و فرزانگی، سیر نماد تندرستی و میکروبزدایی، سیب نماد زیبایی و سلامت، سرکه نماد صبر و تسلیم، و سماق نماد طلوع خورشید و غلبه بر بدی است. همچنین قرآن کریم، آینه و شمع، تخم مرغ رنگی و ماهی قرمز، هر کدام مفاهیم روشنایی، باروری و حیات را تکمیل میکنند. این سفره مجموعهای از امیدها و آرزوهای نیک برای سال پیش رو است.
اسلام با تایید سنتهای نیکوی نوروز، به آن رنگ و بوی معنوی بخشید. دعای تحویل سال (یا مقلب القلوب) که درخواست تحول درونی همگام با تحول طبیعت است، نشاندهنده عمق نگاه دینی به این رویداد است. روایات متعددی از ائمه (ع) در فضیلت نوروز نقل شده است، از جمله اینکه نوروز روز پیمان گرفتن خدا از بندگان، روز پیروزی حق بر باطل و روزی مبارک برای دعا و نیایش است. سنتهای نوروزی مانند نظافت (خانهتکانی)، صله رحم و هدیه دادن، کاملاً منطبق با دستورات اسلامی است.
آیین خانهتکانی پیش از نوروز، نمادی از آمادگی برای نو شدن است. ایرانیان معتقدند که با دور ریختن وسایل کهنه و تمیز کردن محیط زندگی، ارواح پلید و انرژیهای منفی را دور میکنند. اما مهمتر از نظافت ظاهری، خانهتکانی دلهاست؛ بخشیدن کسانی که ما را آزردهاند و کنار گذاشتن کینهها، شرط اصلی ورود به سال جدید با روحی سبک و آرام است.
جشنهای نوروزی با روز طبیعت یا سیزدهبدر پایان مییابد. این روز نماد آشتی انسان با محیط زیست است. خانوادهها به دامن دشت و صحرا میروند تا آخرین روز تعطیلات را با شادی سپری کنند. در فرهنگ اسلامی-ایرانی، حفاظت از طبیعت و نشکستن شاخهها و آلوده نکردن آب و خاک، وظیفهای همگانی است. سبزه گره زدن نیز آیینی نمادین برای پیوند زدن زندگی با طبیعت و آرزوی گشایش بخت و کارهاست.
