زینبِ غمدیده، نوحه میخواند / امشب پدر، دیگر پیشش نماند. (مظلوم علی جان، مظلوم علی جان)
دو دمه
4
کشته شد عدالت، در محراب خون / لیلۀ قدر ما، گشته لالهگون. (وای علی کشته شد، شیر خدا کشته شد)
دو دمه
5
طبیب کوفه گفت، چاره نمانده / زهرِ کین، جانِ، مولا ستانده. (آه و واویلا، آه و واویلا)
دو دمه
6
میرود امشب، حیدر کرار / به دیدارِ، احمد مختار. (خداحافظ ای کوفه، خداحافظ ای کوفه)
دو دمه
7
یتیمان کوفه، شیر آوردند / ولی برای، درمان دیر آوردند. (بابا علی جان، بابا علی جان)
دو دمه
8
ای صبح طلوع نکن، ای صبح طلوع نکن / جانِ علی را، از تن نبر. (امشبی را شه دین در حرمش مهمان است)
دو دمه
9
منبر و محراب، گریه کنید / برایِ، ابوتراب گریه کنید.
دو دمه
10
شهیدِ راهِ، حق و حقیقت / فداییِ، دین و شریعت. (مولا علی جان، مولا علی جان)
دو دمه
سنت نوحهخوانی و روضهخوانی برای اهل بیت
عزاداری و نوحهخوانی برای اهل بیت (ع) ریشهای کهن در تاریخ تشیع دارد و یکی از راههای زنده نگه داشتن شعائر الهی است. امام صادق (ع) فرمودند: «هر کس بیتی شعر درباره ما بگوید و بگرید و بگریاند، بهشت بر او واجب میشود». روضههای سنگین و سوزناک شهادت امیرالمؤمنین (ع)، با یادآوری مظلومیت و غربت ایشان، دلهای زنگار گرفته را صیقل میدهد و عواطف پاک انسانی را با معنویت گره میزند.
محورهای اصلی روضه شب ۲۱ رمضان
در روضههای شب شهادت مولا، چند محور اصلی وجود دارد: ۱. وداع جانسوز امام با فرزندان (به ویژه حضرت زینب س و امکلثوم). ۲. وصیتهای اخلاقی و الهی امام در بستر شهادت. ۳. صحنه حضور یتیمان با کاسههای شیر که نماد محبت و پشیمانی کوفیان است. ۴. لحظه غسل و کفن شبانه که یادآور غربت حضرت زهرا (س) است. ۵. پیشگویی امام درباره واقعه کربلا و سپردن زینب (س) به عباس (ع).
نقش شعر و مداحی در انتقال پیام عدالت
نوحهها و اشعار آیینی تنها بیان احساسات نیستند، بلکه حامل پیامهای عمیق اعتقادی و سیاسیاند. وقتی مداح از «کشته شدن عدالت» و «شهید محراب» میخواند، در واقع بر لزوم عدالتخواهی و مبارزه با ظلم تأکید میکند. شعرهای سنگین و حماسی (رجز)، صلابت حیدر کرار را به تصویر میکشند و به مستمع درس شجاعت و ایستادگی در برابر باطل میدهند.
ارتباط روضه علی (ع) با روضه کربلا
گریز زدن به کربلا، جزء جداییناپذیر روضههای شیعی است. در شب شهادت علی (ع)، روضهخوانها معمولاً به غربت زینب (س) اشاره میکنند که در کودکی داغ مادر دید، در جوانی داغ پدر، و در آینده داغ برادرانش را خواهد دید. سفارش امام علی (ع) به حضرت عباس برای مراقبت از حسین (ع) در کربلا، یکی از سوزناکترین بخشهای این روضه است که پیوند عمیق بین نجف و کربلا را نشان میدهد.
تأثیر روحی اشک بر مصائب اهل بیت
اشک ریختن بر مصائب امام علی (ع) در شبهای قدر، باعث رقت قلب و آمادگی برای توبه میشود. این اشک، نشانه پیوند قلبی با ولی خداست. در روایات آمده است که چشم گریان بر عزای اهل بیت، در قیامت گریان نخواهد بود. فضای سنگین روضه در شب ۲۱ رمضان، زمینه را برای شکستن دل و استجابت دعا فراهم میکند.
سوالات متداول
معروفترین نوحه برای شهادت امام علی (ع) چیست؟
نوحههایی با ترجیعبند «حیدر بابا»، «میرود سوی بهشت امشب علی» و «امشبی را شه دین در حرمش مهمان است» از معروفترینها هستند.
منظور از روضه سنگین چیست؟
روضهای که به جزئیات دقیق و سوزناک واقعه میپردازد و مستمع را به شدت متأثر میکند (معمولاً مکشوف خوانده میشود).
چرا در روضه امام علی (ع) از شیر صحبت میشود؟
اشاره به یتیمان کوفه دارد که وقتی شنیدند شیر برای دفع سم خوب است، با کاسههای شیر جلوی خانه امام صف کشیدند.
طبیب امام علی (ع) که بود و چه گفت؟
اثیر بن عمرو که جراح ماهری بود، با دیدن زخم گفت زهر به مغز رسیده و وصیت کن.
دو دمه چیست؟
نوعی نوحهخوانی سنتی که عزاداران به دو گروه تقسیم میشوند و ابیاتی را در پاسخ به هم تکرار میکنند.
سبک زمینه و شور چه تفاوتی دارند؟
زمینه ریتم آرامتری دارد و مقدمه سینهزنی است، اما شور ریتم تندی دارد و اوج هیجان عزاداری است.
در روضهها به کدام فرزندان امام بیشتر اشاره میشود؟
به امام حسن و حسین (ع) به عنوان غسلدهندگان، حضرت زینب (س) به عنوان پرستار و حضرت عباس (ع).
چرا به امام علی (ع) حیدر کرار میگویند؟
حیدر یعنی شیر، و کرار یعنی بسیار حملهکننده (کسی که در جنگ پشت به دشمن نمیکند).
سربند زرد در روضهها نشانه چیست؟
نشانه بستن زخم سر امام با دستمال زرد رنگ برای جلوگیری از خونریزی یا تشخیص اثر زهر.
گریز روضه چیست؟
اتصال دادن ماجرای شهادت امام علی (ع) به واقعه عاشورا و مصائب امام حسین (ع).