نوروز در فرهنگ ایرانی و اسلامی، فراتر از یک جشن ملی، نمادی از «معاد» و رستاخیز است. همانطور که زمینِ مرده در زمستان، با دمیدن روحِ بهار زنده میشود، انسان نیز به یاد میآورد که پس از مرگ، حیاتی دوباره خواهد داشت. این تقارن زمانی، فرصتی است برای تفکر در آیات الهی و درک چرخهی حیات. نوروز دعوت به بیداری است؛ بیداری از خوابِ غفلت و حرکت به سوی کمال و روشنایی، همگام با طبیعتی که رو به خورشید قد میکشد.
دعای تحویل سال، کوتاهترین و عمیقترین مناجات سال است. «مقلب القلوب» اشاره به قدرت مطلق خداوند بر درون انسان دارد. «محول الحول و الاحوال» نشاندهنده تغییرات ظاهری و باطنی جهان است. اما اوج دعا در «حول حالنا الی احسن الحال» نهفته است؛ جایی که انسان از خدا میخواهد حالش را نه فقط به «حال خوب»، بلکه به «بهترین حال» تغییر دهد. در عرفان اسلامی، «احسن الحال» مقامِ رضا، قرب الهی و بندگی خالصانه است که بالاترین درجه سعادت محسوب میشود.
هر یک از اجزای سفره هفتسین، حامل پیامی فلسفی و اخلاقی است. «سبزه» نماد شادابی، نوزایی و ایثار است (دانهای که خود را فدا میکند تا سبز شود). «سمنو» که از جوانه گندم است، نماد قدرت، خیر و برکت و نیرویِ افزاینده است. «سنجد» نماد سنجیدگی در عمل و همچنین عشق و دلدادگی است؛ عشقی که مقدمه عقلانیت و حیات اجتماعی است. این نمادها به ما یادآوری میکنند که سال جدید را باید با طراوت، قدرت و عشق آغاز کنیم.
«سیر» نماد تندرستی، قناعت و نگه داشتن حد و مرز است (بوی تند آن نماد دوری از تجاوز به حقوق دیگران). «سیب» نماد زیبایی کمالیافته و سلامت جسم است. «سماق» رنگ طلوع خورشید و نماد صبر و بردباری در برابر سختیهاست. «سرکه» نماد پذیرش ناملایمات زندگی، تسلیم و رضایت است. ترکیب این عناصر در کنار هم، تعادلی از خوف و رجا، سختی و آسانی، و عشق و عقل را به تصویر میکشد که لازمه یک زندگی سعادتمند است.
حضور قرآن کریم بر سر سفره هفتسین، نشاندهنده این است که ایرانیان باستان و مسلمان، تمام آیینهای خود را با نام و یاد خدا متبرک میکنند و سال خود را با استمداد از کلام وحی آغاز مینمایند. آینه نیز نماد روشنایی، شفافیت و راستگویی است. قرار گرفتن آینه در بالای سفره و نگاه کردن در آن هنگام تحویل سال، نمادی از دروننگری و محاسبه نفس است تا انسان سال را با دلی پاک و بیکینه آغاز کند.
