طبق عرف نانوشته در دید و بازدیدهای نوروزی، پس از دیدار با پدربزرگها و مادربزرگها و اقوام پدری، نوبت به اقوام مادری و بهویژه «دایی» میرسد. روز سوم فروردین معمولاً اوج دیدارهای فامیل مادری است. در فرهنگ ایرانی، دایی نماد حمایت، مهربانی و صمیمیت است و ضربالمثل «حلالزاده به داییش میره» نشاندهنده عمق این پیوند خونی و اخلاقی است. تبریک گفتن و دیدار با دایی، احترامی ویژه به مادر و خانواده مادری محسوب میشود.
رابطه دایی و خواهرزاده اغلب ترکیبی از احترام و رفاقت است. داییها معمولاً نسبت به خواهرزادههایشان (فرزندان خواهر) محبت و دلسوزی خاصی دارند که از عشق آنها به خواهرشان نشأت میگیرد. این رابطه صمیمی باعث میشود که پیامهای تبریک نوروزی به دایی، اغلب گرمتر، راحتتر و حتی پر از شوخیهای شیرین باشد. دیدار نوروزی با دایی، فرصتی برای تجدید این دوستیهای بیننسلی است.
یکی از هیجانانگیزترین بخشهای نوروز برای کودکان و نوجوانان، عیدی گرفتن از دایی است. داییها معمولاً به دستودلبازی معروفاند و خواهرزادهها انتظار عیدیهای ویژهای از آنها دارند. این موضوع دستمایه شوخیهای طنزآمیز بسیاری در فرهنگ عامه شده است. با این حال، حفظ شأن و احترام دایی در هنگام دریافت عیدی و تشکر از او، از آداب مهم تربیتی است.
در اسلام، صله رحم با خویشاوندان مادری (ارحام) به اندازه خویشاوندان پدری اهمیت دارد. دیدار با دایی و جویا شدن از احوال او، باعث خشنودی خداوند، افزایش رزق و طول عمر میشود. اگر مادر در قید حیات نباشد، دیدار با دایی بوی مادر را زنده میکند و نوعی نیکی به والدین محسوب میشود. نوروز فرصتی طلایی برای عمل به این دستور دینی و اخلاقی است.
داییها به عنوان بزرگان فامیل مادری، اغلب نقش مشاور و میانجی را در مسائل خانوادگی ایفا میکنند. احترام به دایی و حضور در منزل او در ایام نوروز، جایگاه او را به عنوان ریشسفید و تکیهگاه فامیل تثبیت میکند. ارسال پیام تبریک محترمانه، قدردانی از حمایتها و دلسوزیهای او در طول سال است.
