در بیستم شوال، هارون الرشید عباسی که از نفوذ معنوی امام کاظم (ع) هراسان بود، دستور دستگیری ایشان را در کنار قبر پیامبر (ص) صادر کرد.
روایت تاریخی
2
سربازان حکومت، حرمت حرم نبوی را شکستند و امام را در حال عبادت دستگیر کردند تا خورشید هدایت را به بند بکشند.
روایت تاریخی
3
امام کاظم (ع) هنگام وداع اجباری با قبر جدشان فرمودند: یا رسول الله، ببین که امتت با فرزندت چه میکنند.
روایت تاریخی
4
برای جلوگیری از شورش مردم مدینه، هارون دستور داد دو کاروان ساختگی به سمتهای مختلف حرکت کنند تا مقصد اصلی تبعیدگاه امام پنهان بماند.
روایت تاریخی
5
این تبعید سرآغاز فصل طولانی زندانهای تاریک و شکنجههای روحی برای موسی بن جعفر (ع) بود که سالها به طول انجامید.
روایت تاریخی
6
امام را غریبانه و در غل و زنجیر از مدینه خارج کردند، در حالی که دلهای مؤمنین خون بود و چشمانشان گریان.
روایت تاریخی
7
هارون که تحمل دیدن محبوبیت امام را نداشت، ایشان را ابتدا به بصره و سپس به سیاهچالهای مخوف بغداد منتقل کرد.
روایت تاریخی
8
تاریخ گواهی میدهد که این تبعید، نه تنها نور امام را خاموش نکرد، بلکه زندان را به عبادتگاه و کانون هدایت تبدیل نمود.
روایت تاریخی
9
وداع امام کاظم (ع) با خانواده و شهر مدینه، وداعی تلخ بود که بوی شهادت و غربت از آن به مشام میرسید.
روایت تاریخی
10
در این روز، مدینه بار دیگر یتیم شد و پدر مهربان امت را از دامن خود جدا دید.
روایت تاریخی
درسهای استقامت
1
تبعید و زندان هم نتوانست مانع ارتباط امام با خدا و هدایت پیروانش شود؛ درسی بزرگ برای ایستادگی در برابر ظلم.
درسهای استقامت
2
صبر جمیل امام کاظم (ع) در برابر تبعید، الگویی جاودانه برای تمام آزادگان جهان است که حقطلبی هزینه دارد.
درسهای استقامت
3
سکوت معنادار امام در هنگام دستگیری، فریادی بلندتر از هر اعتراض بود که مشروعیت خلافت عباسی را زیر سوال برد.
درسهای استقامت
4
مظلومیت امام کاظم (ع) نشان داد که حکومتهای جور برای بقای خود حتی به اولیای خدا نیز رحم نمیکنند.
درسهای استقامت
5
استقامت در غربت و تبدیل تهدید زندان به فرصت عبادت، هنر مردان خداست.
درسهای استقامت
6
امام به ما آموخت که حتی در غل و زنجیر و تبعید، میتوان آزاده بود و بنده زر و زور نشد.
درسهای استقامت
7
تحمل دوری از وطن و خانواده در راه خدا، جهادی خاموش بود که پایههای حکومت عباسی را لرزاند.
درسهای استقامت
8
مبارزه منفی با طاغوت، گاهی با پذیرش رنج زندان و تبعید محقق میشود تا چهره نفاق آشکار گردد.
درسهای استقامت
9
ولایتمداری یعنی همراهی با امام حتی زمانی که در تبعید و حصر است.
درسهای استقامت
10
اشکهای مردم مدینه در روز تبعید، نشان از پیوند عمیق عاطفی امت با ولایت داشت.
درسهای استقامت
مناجات و توسل
1
یا باب الحوائج، در سالروز تبعیدت دلم هوای کاظمین کرده است. دستم را بگیر.
مناجات و توسل
2
آقا جان، همانطور که در غربت زندان انیس و مونسی داشتی، مونس دلهای غریب ما باش.
مناجات و توسل
3
ای زندانی بغداد، به حق دل شکستهات در لحظه جدایی از مدینه، گره از کار ما باز کن.
مناجات و توسل
4
سلام بر پاهای رنجور و بدن نحیف تو که زیر بار زنجیرها خم شد اما تسلیم نشد.
مناجات و توسل
5
یا موسی بن جعفر، تبعید تو آغاز روضه غربت است. ما را در غم خود شریک بدان.
مناجات و توسل
6
خدایا به حق غربت امام هفتم، هیچ مظلومی را در چنگال ظالم اسیر مگذار.
مناجات و توسل
7
ای صبور آل محمد، صبر و استقامت در سختیها را به شیعیانت عطا فرما.
مناجات و توسل
8
دلهای ما نیز مانند کبوتران حرمت، تبعیدی کوی محبت توست. ما را بپذیر.
مناجات و توسل
9
آجرک الله یا بقیه الله در مصیبت جد بزرگوارتان.
مناجات و توسل
10
یا کاظم الغیظ، خشم مقدس ما را بر دشمنان اهل بیت افزون گردان.
مناجات و توسل
علت دستگیری و تبعید امام کاظم (ع)
هارون الرشید، خلیفه مقتدر عباسی، حضور امام موسی کاظم (ع) در مدینه را خطری بزرگ برای حکومت خود میدانست. نفوذ کلام امام، جمع شدن شیعیان بر گرد ایشان و پرداخت وجوهات شرعی به امام، خلیفه را نگران کرده بود. هارون در سفر حج سال ۱۷۹ هجری، پس از سعایت و بدگویی خبرچینان، دستور بازداشت امام را در مسجد النبی صادر کرد.
نحوه دستگیری در حرم پیامبر
ماموران حکومتی در حالی که امام مشغول نماز و عبادت در کنار قبر رسول خدا (ص) بودند، ایشان را با بیاحترامی دستگیر کردند. امام خطاب به قبر پیامبر فرمودند: «شکایت میکنم به تو ای رسول خدا از آنچه امتت با فرزندت انجام میدهند». این صحنه دلخراش، اوج مظلومیت اهل بیت را در شهر خودشان به تصویر کشید.
تدبیر امنیتی هارون برای انتقال امام
برای جلوگیری از شورش مردم و شناسایی مسیر انتقال، هارون دستور داد دو کجاوه ترتیب دهند. یکی را به سمت کوفه و دیگری را به سمت بصره فرستاد تا مردم ندانند امام در کدامیک هستند. امام را مخفیانه به بصره فرستادند و تحویل عیسی بن جعفر، حاکم بصره دادند.
دوران زندان و شهادت
تبعید از مدینه آغاز یک دوره طولانی حبس بود. امام مدتی در بصره و سپس سالها در بغداد در زندانهای مختلف از جمله زندان فضل بن ربیع و سندی بن شاهک محبوس بودند. سرانجام آن حضرت در غربت و تنهایی با زهر جفا به شهادت رسیدند.
پیامدهای تبعید امام برای تشیع
اگرچه هدف هارون قطع ارتباط امام با مردم بود، اما وکلای امام و شبکه ارتباطی ایشان (سازمان وکالت) همچنان فعال ماندند. مظلومیت امام کاظم (ع) باعث بیداری وجدانهای خفته شد و حقانیت خط امامت را بیش از پیش آشکار ساخت.
سوالات متداول
چرا امام کاظم (ع) در ۲۰ شوال تبعید شدند؟
طبق روایات تاریخی، هارون الرشید پس از مراسم حج و اقامت در مدینه، در اواخر ماه شوال دستور دستگیری و تبعید امام را صادر کرد.
هارون الرشید امام را به کجا تبعید کرد؟
ابتدا به بصره فرستاد و پس از یک سال، ایشان را به بغداد منتقل کرد تا تحت نظارت مستقیم باشد.
آیا امام کاظم (ع) در هنگام نماز دستگیر شدند؟
بله، ایشان در مسجد النبی و در کنار قبر پیامبر اکرم (ص) مشغول عبادت بودند که سربازان حکومتی ایشان را احاطه کردند.
واکنش مردم مدینه به تبعید امام چه بود؟
مردم دچار حزن و اندوه شدید شدند و گریه میکردند، اما به دلیل جو خفقان و سرکوب شدید هارون، توان قیام نداشتند.
چه کسی باعث تحریک هارون علیه امام شد؟
علی بن اسماعیل (برادرزاده امام) و برخی دیگر از خبرچینان با گزارشهای دروغ درباره قصد امام برای قیام، هارون را تحریک کردند.
مدت زندانی بودن امام چقدر طول کشید؟
روایات مختلفی بین ۴ تا ۱۴ سال ذکر شده است که نشاندهنده طولانی بودن دوران تبعید و حبس ایشان است.
آیا امام کاظم (ع) دوباره به مدینه بازگشتند؟
خیر، ایشان پس از تبعید در ۲۰ شوال، دیگر هرگز به شهر و دیار خود بازنگشتند و در بغداد به شهادت رسیدند.
رفتار امام در مسیر تبعید چگونه بود؟
ایشان حتی در کجاوه و مسیر تبعید نیز مشغول دعا، تلاوت قرآن و عبادت بودند و آرامش الهی داشتند.
چرا هارون دو کاروان متفاوت فرستاد؟
برای فریب دادن مردم و جلوگیری از حمله احتمالی شیعیان برای آزادسازی امام در مسیر راه.
نتیجه این تبعید چه بود؟
اثبات مظلومیت خط امامت، رسوایی حکومت عباسی و در نهایت شهادت امام که منجر به تحکیم باورهای شیعی شد.