اعتکاف، سنتی حسن و فرصتی بینظیر برای بریدن از هیاهوی زندگی مادی و خلوت کردن با خالق هستی است. این عبادت که ریشه در سیره پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) دارد، به معنای اقامت در مسجد برای عبادت و راز و نیاز با خداوند است. ایام البیض (سیزدهم تا پانزدهم ماه رجب) از بهترین زمانها برای این عبادت محسوب میشود. در این روزها، معتکفین با روزهداری، نماز و مناجات، روح خود را صیقل داده و آماده دریافت فیوضات الهی میشوند.
شعر و ادبیات فارسی همواره آینهای تمامنما از مفاهیم بلند عرفانی و دینی بوده است. زیباییهای اعتکاف، خلوت با معبود، و حالات خوش معنوی معتکفین، دستمایه سرودن اشعار نغز و لطیفی توسط شاعران متعهد شده است. این اشعار با به تصویر کشیدن لحظات ناب بندگی، سعی در انتقال حس روحانی و فضای ملکوتی مساجد در ایام اعتکاف دارند و خواندن آنها دل را نرم و آماده پرواز میکند.
فلسفه اصلی اعتکاف، خودسازی و تهذیب نفس است. انسان در گیرودار زندگی روزمره، گاه هدف اصلی خلقت را فراموش میکند. اعتکاف تلنگری است تا آدمی به خود آید، محاسبه نفس کند و مسیر زندگیاش را اصلاح نماید. دوری از گناه، تقویت اراده، انس با قرآن و دعا، و تفکر در آیات الهی از مهمترین آثار تربیتی این عبادت سه روزه است که تاثیرات آن میتواند تا مدتها در زندگی فرد باقی بماند.
ایام البیض که مصادف با روزهای اعتکاف است، اعمال و آداب ویژهای دارد. مهمترین عمل، روزه گرفتن در این سه روز است. همچنین اعمال «ام داوود» در روز پانزدهم رجب که شامل قرائت سورههای خاصی از قرآن و دعای مخصوص است، از پرفضیلتترین اعمال این ایام به شمار میرود. رعایت سکوت از لغو، دوری از مجادلات دنیوی، و تمرکز بر ذکر و توبه، از آداب باطنی است که کمال اعتکاف به آنها وابسته است.
در جمهوری اسلامی ایران، سنت اعتکاف پس از انقلاب شکوهمند اسلامی احیا شد و هر ساله با استقبال پرشور جوانان و اقشار مختلف مردم روبرو میشود. مساجد جامع شهرها و مساجد دانشگاهها در این ایام مملو از مشتاقانی است که برای تزکیه نفس گرد هم میآیند. این پدیده فرهنگی-مذهبی نشاندهنده عمق دینداری مردم ایران و تمایل نسل جوان به معنویات و ارزشهای الهی است.
