وقت وداع و حال رضا دیدنی شده / اشک غم از دو دیده ی او چیدنی شده
گوید خداحافظ ای شهر مصطفی / این آخرین زیارت و بوسیدنی شده
وداع
2
دارم میرم از این دیار، خدانگهدار مدینه / قرارمون روز شمار، خدانگهدار مدینه
جدایی سخته بخدا، دلم میمونه پیشتون / میسپارمتون به خدا، خدانگهدار مدینه
وداع
3
میرود از شهر جدش با دلی پر اضطراب / میکند با قبر پیغمبر هزاران خطاب
یا رسول الله میبینی غریبم میکنند / از دیار و خانمانم بینصیبم میکنند
وداع
4
خداحافظ ای کوچه های مدینه / خداحافظ ای شهر زخمِ رو سینه
مسافر شده پور موسی بن جعفر / شده پاره از زهر کینه، جگر
وداع
5
ای مدینه الوداع، ای مدینه الوداع
میرود از کوی تو، یادگار مرتضی
میبرندش سوی مرو، با دلی پر از بلا
میشود آن سرزمین، مشهد و کرب و بلا
وداع
غمگین
1
چقدر سخت است دل کندن از بوی چادر خاکی مادر در کوچه پس کوچههای شهر. امام رضا (ع) میرفت و نگاهش به در و دیوار مدینه گره میخورد.
غمگین
2
آقا جان، وقتی از کنار قبر پیامبر بلند شدی، چند بار برگشتی و نگاه کردی؟ انگار دلت نمیآمد قدم از قدم برداری.
غمگین
3
صدای گریه اهل بیت بلند شد، وقتی فرمودی: بر من گریه کنید، که دیگر بازگشتی برای من نیست. چه روضه مجسمی بود آن لحظه.
غمگین
4
مدینه دوباره یتیم میشود. یک بار حسین (ع) رفت و برنگشت، حالا رضا (ع) میرود. امان از دل مدینه.
غمگین
5
غربت از همین لحظه آغاز شد؛ نه در مرو، که در لحظه خروج از مدینه. وقتی تمام امیدت را، جوادت را، تنها میگذاری.
غمگین
دلی
1
یا امام رضا، فدای آن لحظهای که جوادت را در آغوش گرفتی و آخرین نصیحتها را کردی.
دلی
2
دلم برای آن غریبی میسوزد که میدانست این سفر، سفر شهادت است ولی راضی بود به رضای خدا.
دلی
3
آقا جان، شما از مدینه رفتی و ما امروز دلمان لک زده برای مدینه. شما رفتی تا ایران ما کربلایی شود.
دلی
4
ای غریب الغربا، خداحافظی شما بوی خداحافظی حسین (ع) را میداد. اهل و عیال گریان، دشمن در کمین.
دلی
5
میگویند هر کس از وطن دور شود غریب است، اما شما در وطن هم غریب بودید و در غربت غریبتر.
دلی
شعر کوتاه
1
بست بار سفر آن ضامن آهو به خراسان / دل برید از حرم و قبر پیمبر، چه هراسان.
شعر کوتاه
2
خداحافظ ای خاک پاک بقیع / خداحافظ ای خاطرات شفیع.
شعر کوتاه
3
میروم تا که ایران شود کشورم / تا ابد سایهبان شود بر سرم.
شعر کوتاه
4
اشک جواد و ناله ی اهل حرم بلند / وقتی که بار بست امامِ کرم بلند.
شعر کوتاه
5
این سفر آغاز یک غربت نبود / بلکه پایانِ غمِ راحت نبود.
شعر کوتاه
تکبیت
1
نیست امید که من بار دگر برگردم / این سفری است که با خون جگر میگردم.
تکبیت
2
میروم سوی قضا تا که رضایت باشد / سرنوشت من و تو، مهر و ولایت باشد.
تکبیت
3
از مدینه میروم با چشم تر / سوی تقدیرم، به فرمان قدر.
تکبیت
4
خداحافظ ای شهر امن و امان / شده سهم من غربت بیکران.
تکبیت
5
بر من بگریید که این راه دراز / ندارد به سوی وطن هیچ باز.
تکبیت
تصویرسازی صحنه وداع امام رضا با مدینه
لحظه وداع امام رضا (ع) با مدینه، یکی از جانسوزترین صحنههای تاریخ اهل بیت است. مورخین نوشتهاند که امام چندین بار وارد مسجد پیامبر (ص) شدند و وداع کردند و هر بار صدای گریهشان بلند میشد. ایشان با حالتی مضطرب و گریان، دست از قبر جدشان برنمیداشتند، گویی که میخواستند با تمام وجود از پناهگاه معنوی خود خداحافظی کنند.
فرمان به گریه و اعلام عدم بازگشت
بر خلاف سفرهای معمول که مسافر را با آب و آیینه و شادی بدرقه میکنند، امام رضا (ع) به اهل بیت خود دستور دادند که برای ایشان بلند گریه کنند. ایشان صراحتاً فرمودند: «بر من گریه کنید، زیرا من از این سفر باز نخواهم گشت». این کار امام، یک حرکت سیاسی-عاطفی بود تا به همگان بفهمانند این سفر، سفری به سوی مرگ و توطئه است.
وداع با امام جواد (ع)
یکی از غمانگیزترین بخشهای این هجرت، جدایی امام رضا (ع) از فرزند خردسالشان، امام جواد (ع) بود. امام رضا (ع) ایشان را جانشین خود معرفی کردند و با چشمانی اشکبار با تنها یادگار خود وداع نمودند. این لحظه در اشعار و مراثی جایگاه ویژهای دارد.
شباهت وداع امام رضا و امام حسین (علیهماالسلام)
بسیاری از شاعران و نویسندگان، خروج امام رضا (ع) از مدینه را با خروج جدشان امام حسین (ع) مقایسه میکنند. هر دو امام با علم به شهادت و با اجبار یا اضطرار مدینه را ترک کردند و هر دو، اهل حرم را در غم و اندوه فرو بردند.
بازتاب ادبی هجرت رضوی
ادبیات آیینی و شعر فارسی و عربی، سرشار از مضامین وداع امام رضا (ع) است. شاعران با استفاده از عناصری مانند «غربت»، «اشک»، «نگاه آخر» و «مسیر بی بازگشت»، تابلوهایی حزین از این واقعه ترسیم کردهاند که دل هر محبی را میلرزاند.
سوالات متداول
امام رضا (ع) هنگام وداع با پیامبر چه میگفتند؟
ایشان با صدای بلند گریه میکردند و میفرمودند من به اجبار میروم و دیگر باز نخواهم گشت.
چرا امام دستور دادند خانواده برایشان گریه کنند؟
تا به مردم بفهمانند این سفر با رضایت نیست و بازگشتی ندارد (اعلام مظلومیت).
مهمترین صحنه عاطفی وداع امام چه بود؟
لحظه خداحافظی با فرزند خردسالشان، امام جواد (ع).
شاعران چه تشبیهی برای وداع امام رضا بکار میبرند؟
تشبیه به وداع امام حسین (ع) هنگام خروج از مدینه به سمت مکه و کربلا.
آیا خانواده امام همراه ایشان رفتند؟
خیر، امام خانواده را در مدینه گذاشتند و تنها سفر کردند.
تاریخ حرکت امام از مدینه چه زمانی بود؟
اواخر شوال یا اوایل ذیالقعده سال ۲۰۰ هجری.
حال و هوای مدینه هنگام رفتن امام چگونه توصیف شده است؟
شهر غرق در ماتم و شیون بود و صدای ناله از خانه امام بلند بود.
بهترین شعر کوتاه برای استوری وداع امام رضا چیست؟
دارم میرم از این دیار، خدانگهدار مدینه / قرارمون روز شمار، خدانگهدار مدینه.
هدف امام از نوع وداعشان چه بود؟
افشای ماهیت ظالمانه دعوت مأمون و آگاهسازی افکار عمومی.
کدام امامزادهها بعداً برای دیدار امام آمدند؟
حضرت معصومه (س)، احمد بن موسی (شاهچراغ) و دیگر برادران که در مسیر شهید یا فوت شدند.