مأمون عباسی باهوشترین و مکارترین خلیفه عباسی بود. او با درک نفوذ معنوی امام رضا (ع) و شورشهای متعدد علویان، تصمیم گرفت امام را از مدینه به مرو (مرکز حکومت خود) منتقل کند. هدف او تبدیل امام از یک رهبر معنوی و انقلابی به یک مقام حکومتی تحت نظر بود تا هم مشروعیت کسب کند و هم امام را کنترل نماید.
امام رضا (ع) با آگاهی کامل از نیت مأمون، ابتدا از پذیرش دعوت امتناع کردند و سپس با اکراه و بدون خانواده راهی شدند. ایشان شرط کردند که در امور سیاسی و عزل و نصبها دخالت نکنند. این موضعگیری هوشمندانه، به مردم فهماند که امام بخشی از دستگاه ظلم نیستند و تنها به اجبار در این جایگاه قرار گرفتهاند.
اگرچه مسیر حرکت توسط مأموران حکومتی تعیین شده بود تا از شهرهای شیعهنشین عبور نکنند، اما امام از هر توقفگاهی برای ارتباط با مردم و نشر معارف استفاده کردند. اوج این رویداد در نیشابور و بیان حدیث سلسلة الذهب بود که شرط توحید را ولایت اهل بیت معرفی کردند و عملاً مشروعیت خلافت عباسی را زیر سوال بردند.
حضور امام رضا (ع) در ایران، کانون مبارزات ضد خلافت را از اعراب به ایرانیان منتقل کرد. این هجرت باعث شد ایران به پناهگاه امنی برای سادات و علویان تبدیل شود و زمینه را برای شکلگیری حکومتهای شیعی و استقلالطلب در قرون آینده فراهم آورد.
مأمون وقتی دید که حضور امام نه تنها باعث تثبیت حکومت او نشد، بلکه محبوبیت امام و رسوایی دستگاه خلافت را بیشتر کرد، و از سوی دیگر عباسیان بغداد نیز علیه او شوریدند، چارهای جز حذف فیزیکی امام ندید و ایشان را مسموم کرد. این پایان، سندی بر شکست سیاسی مأمون بود.
