وقتی از میراث پیامبر (ص) صحبت میکنیم، ذهنها نباید تنها به سمت اشیاء مادی برود. گرانبهاترین چیزی که رسول خدا (ص) برای بشریت باقی گذاشتند، فرمول سعادت است که در دو چیز خلاصه میشود: «کتاب خدا» و «عترت». این دو یادگار، مکمل یکدیگرند؛ قرآن قانون صامت است و اهل بیت، قرآن ناطق. هر کس به دامان این دو چنگ بزند، هرگز در تاریکیهای جهل و فتنه گرفتار نخواهد شد. این میراث، زنده و پویاست و تا قیامت راهگشاست.
پیامبر اکرم (ص) با اخلاق نیکوی خود، قلبهای سنگی اعراب جاهلی را نرم کرد. میراث اخلاقی ایشان، مجموعهای از فضایل مانند صداقت، امانتداری، وفای به عهد، و مهربانی با خلق است. ایشان فرمودند: «اسلام خوشخویی است». امروز جامعه بشری بیش از هر زمان دیگری تشنه این میراث اخلاقی است. اگر امت اسلام تنها به همین یک بعد از میراث پیامبر (حسن خلق) عمل میکرد، چهره جهان دگرگون میشد.
یکی از شاهکارهای پیامبر (ص)، ایجاد عقد اخوت (برادری) میان انصار و مهاجرین بود. ایشان قبیلهگرایی و نژادپرستی را زیر پا گذاشتند و ملاک برتری را «تقوا» قرار دادند. میراث اجتماعی پیامبر، جامعهای واحد و یکپارچه است که در آن سیاه و سفید، عرب و عجم، فقیر و غنی در کنار هم برابرند. بازگشت به این میراث، دوای درد امروز جهان اسلام است که از تفرقه رنج میبرد.
پیامبر (ص) صدای بیصدایان بود. ایشان میراثی از عدالت را به جا گذاشت که در آن هیچ حاکمی حق ندارد به خاطر قدرتش، به ضعیفی ظلم کند. سیره ایشان در تقسیم بیتالمال و رسیدگی به فقرا، الگوی ابدی حکومتداری اسلامی است. پیامبر به ما آموخت که حکومت وسیلهای برای انباشت ثروت نیست، بلکه ابزاری برای خدمت به خلق و اجرای عدالت الهی است.
در زمانی که خرافات بر جهان سایه افکنده بود، پیامبر (ص) چراغ علم را روشن کرد. ایشان فرمودند: «طلب علم بر هر مسلمانی واجب است». میراث علمی پیامبر، تشویق به تفکر، تدبر در آفرینش و دوری از تعصبات کور است. تمدن بزرگ اسلامی که قرنها بر جهان سروری کرد، ثمره عمل به همین میراث علمی بود. امروز نیز احیای تمدن نوین اسلامی در گرو بازگشت به علم و عقلانیت نبوی است.
