در باور عمومی، از واژه «رحلت» یا «وفات» برای پایان زندگی پیامبر (ص) استفاده میشود. اما تحقیقات تاریخی و روایی نشان میدهد که ایشان به مقام رفیع شهادت نائل شدهاند. اصل کلی در روایات شیعه این است که «هیچ معصومی نیست مگر اینکه کشته یا مسموم میشود». اشرف مخلوقات عالم نیز از این قاعده مستثنی نیست و خداوند پاداش شهادت را که بالاترین خیر است، از حبیب خود دریغ نمیکند. بنابراین، تعبیر «شهادت» دقیقتر و مستندتر است.
مشهورترین روایت درباره مسمومیت پیامبر، مربوط به جنگ خیبر و زنی یهودی به نام زینب بنت حارث است که گوشت مسموم به ایشان داد. اگرچه پیامبر متوجه شدند و کم خوردند، اما اثر آن سم در بدن ماند. با این حال، بسیاری از محققین معتقدند که آن سم نمیتوانسته پس از ۳ سال باعث مرگ شود و احتمالاً مسمومیت جدیدی در سالهای آخر عمر رخ داده است که توسط منافقین داخلی یا نفوذیهای یهود انجام شده است.
قرآن کریم در آیه ۱۴۴ سوره آلعمران میفرماید: «أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِکُمْ». خداوند در این آیه احتمال کشته شدن پیامبر را در کنار مرگ طبیعی مطرح میکند و هشدار میدهد که مبادا پس از فقدان او (چه به مرگ چه به قتل) به جاهلیت برگردید. این آیه نشان میدهد که سناریوی قتل پیامبر امری دور از ذهن نبوده و تهدیدی جدی علیه جان ایشان وجود داشته است.
جالب است بدانید که هم علمای شیعه (مانند شیخ مفید، شیخ طوسی و علامه مجلسی) و هم منابع معتبر اهل سنت (مانند حاکم نیشابوری، بیهقی، بخاری و مسلم) بر این نکته اشتراک دارند که پیامبر در اثر مسمومیت از دنیا رفتهاند. اختلاف تنها در زمان و عامل مسمومیت است. عبدالله بن مسعود، صحابی بزرگ، سوگند یاد میکرد که پیامبر کشته شده است. بنابراین، شهادت پیامبر یک حقیقت تاریخی است که کمتر به آن پرداخته شده است.
شهادت پیامبر تنها با زهر نبود، بلکه قلب مبارک ایشان از بیوفایی یاران، نافرمانی سپاه اسامه، و نزاع بر سر قدرت در آخرین لحظات عمرشان، جریحهدار بود. اینکه بدن مطهر پیامبر روی زمین مانده بود و گروهی برای تقسیم قدرت به سقیفه رفته بودند، بزرگترین مصیبت و زهر جانکاه برای رسول خدا بود. حضرت زهرا (س) و امیرالمومنین (ع) تنها کسانی بودند که پروانهوار گرد شمع وجودش میسوختند.
