شعر سوزناک برای ارتحال امام خمینی و نیمه خرداد 1405

14 خرداد

دوبیتی

1

گلی گم کرده‌ام می‌جویم او را / به هر گل می‌رسم می‌بویم او را / گل من یک نشانی در بدن داشت / یکی پیراهن کهنه به تن داشت (یاد امام).

دوبیتی
2

امروز دل اهل ولایت خون است / از داغ فراق، دیده هامان جیحون است / خورشید جماران به غروبش پیوست / این ماتم عظمی به جهان افزون است.

دوبیتی
3

ای خمینی ای مسیحای زمان / ای تسلای دل پیر و جوان / رفتی و داغ تو بر دل ماندست / ای پدر، بر ما یتیمان هم بمان.

دوبیتی
4

خبر آمد که آن پیر جماران / سفر کرده سوی جمع یاران / بزن بر سر که در سوگش نشیند / زمین و آسمان و چشم باران.

دوبیتی
5

نیمه خرداد و دلم بی قرار / رفت ز کف آن گوهر شاهوار / روح خدا رفت سوی خدا / ماند بر این سینه غم یادگار.

دوبیتی

غزل_گونه

1

گفتم که فراق تو نبینم، دیدم / آمد آن روز که بی تو بنشینم، دیدم.

غزل_گونه
2

ای سفر کرده که صد قافله دل همره توست / هر کجا هست خدایا به سلامت دارش.

غزل_گونه
3

باورم نیست که آن کوه صلابت رفته / باورم نیست که آن روح عدالت رفته.

غزل_گونه
4

جای خالی تو در حسینیه جماران / می‌زند آتش به جان خیل یاران.

غزل_گونه
5

من به خال لبت ای دوست گرفتار شدم / چشم بیمار تو را دیدم و بیمار شدم (اشاره به شعر خود امام).

غزل_گونه

نوحه_وار

1

ای اهل حرم میر و علمدار نیامد / آن رهبر محبوب و وفادار نیامد.

نوحه_وار
2

واویلا واویلا، روح‌الله سفر کرد / عالم را ز داغش، خونین جگر کرد.

نوحه_وار
3

نیمه خرداد است و جهان تیره و تار است / چشم همه یاران ز غمت ابر بهار است.

نوحه_وار
4

بزن بر سینه ای شیعه که بابایت سفر کرده / امام مهربان ما ز دنیا رخت بربسته.

نوحه_وار
5

خداحافظ ای داغ بر دل نشسته / که باران غم بر دل ما نشسته.

نوحه_وار

عرفانی

1

روح تو در کالبد این خاک دمید / ای که نامت لرزه بر کاخ ستمگر فکند.

عرفانی
2

پرواز تو پرواز کبوترها بود / معراج تو از خاک به آن بالا بود.

عرفانی
3

تو رفتی و ما مانده‌ایم در قفس خاک / دعا کن که ما هم شویم لایق افلاک.

عرفانی
4

ای پیر خرابات، چه خوش راندی سخن / رفتی و رها کردی تو این دشت و دمن.

عرفانی
5

عرفان تو آمیخته با حماسه بود / رفتی و جهان غرق در این غصه بود.

عرفانی

کوتاه_سوزناک

1

رفتی و رفتن تو آتش زد بر دل ما.

کوتاه_سوزناک
2

نیمه خرداد، سالروز غروب خورشید انقلاب.

کوتاه_سوزناک
3

داغ تو سنگین است ای پیر جماران.

کوتاه_سوزناک
4

ای روح خدا، خداحافظ.

کوتاه_سوزناک
5

جهان بدون تو چه سرد است امام.

کوتاه_سوزناک

بازتاب رحلت امام خمینی در شعر معاصر

رحلت امام خمینی (ره) موجی عظیم در ادبیات و شعر معاصر ایران ایجاد کرد. شاعران بسیاری از جمله حمید سبزواری، شهریار و دیگران در سوگ این واقعه اشعاری سوزناک سرودند. این اشعار که به «سوگ‌سروده‌های خرداد» معروف‌اند، ترکیبی از حماسه، عرفان و اندوه هستند و نشان‌دهنده عمق ارتباط عاطفی مردم و شعرا با رهبر کبیر انقلاب می‌باشند.

مضامین اصلی اشعار ارتحال

در اشعار مربوط به ۱۴ خرداد، مضامینی چون «غروب خورشید»، «یتیمی امت»، «خالی بودن جماران» و «انتظار فرج» بسیار پرتکرار است. همچنین استفاده از تلمیحات عرفانی و اشاره به اشعار خود امام (ره) مانند غزل معروف «من به خال لبت ای دوست گرفتار شدم» در این آثار دیده می‌شود.

تأثیر نیمه خرداد بر ادبیات پایداری

تقارن رحلت امام با قیام ۱۵ خرداد، باعث شده تا ادبیات این ایام رنگ و بوی خون و قیام داشته باشد. اشعار این دوره تنها سوگواری نیستند، بلکه بیانیه‌ای برای ادامه راه انقلاب و تجدید بیعت با آرمان‌های شهدا و رهبری محسوب می‌شوند.

نقش مداحی و نوحه‌سرایی در سوگ امام

نوحه‌هایی نظیر «دریغا» و «ای کاروان» که در ایام رحلت خوانده شدند، بخش مهمی از حافظه شنیداری مردم ایران را تشکیل می‌دهند. این آثار هنری، پل ارتباطی بین نسل‌های مختلف انقلاب هستند و احساسات پاک مردم را در قالب نغمات حزین بازتاب می‌دهند.

امام خمینی؛ شاعر عارف

خود امام خمینی (ره) نیز دستی بر آتش شعر و ادب داشتند. دیوان اشعار ایشان که پس از رحلتشان منتشر شد، چهره‌ای متفاوت و لطیف از رهبر سیاسی انقلاب را به نمایش گذاشت. بسیاری از اشعار سوگواری، در واقع پاسخ و یا استقبالی از غزلیات عرفانی خود ایشان است.

سوالات متداول

معروف‌ترین شعر امام خمینی کدام است؟
غزل «من به خال لبت ای دوست گرفتار شدم» که اوج عرفان ایشان را نشان می‌دهد.
چرا اشعار ۱۴ خرداد سوزناک هستند؟
زیرا بیانگر جدایی عاشق و معشوق و فقدان رهبری است که جایگاه پدرانه برای امت داشت.
شاعران برجسته انقلاب که برای امام شعر گفتند چه کسانی هستند؟
استاد شهریار، حمید سبزواری، مشفق کاشانی، علی معلم دامغانی و قیصر امین‌پور.
مضمون اصلی دوبیتی‌های ارتحال چیست؟
بیان درد فراق، تنهایی مردم پس از امام و تجدید پیمان با رهبری.
آیا شعر «یاد امام و شهدا» مربوط به این روز است؟
این نوحه معروف از حاج سعید حدادیان اگرچه کلی است، اما در ایام ارتحال بسیار خوانده می‌شود و حس نوستالژیک دارد.
تأثیر اشعار امام بر ادبیات عرفانی چه بود؟
نشان داد که عرفان و سیاست قابل جمع هستند و زبان جدیدی در شعر عرفانی معاصر ایجاد کرد.
چرا به امام «پیر جماران» می‌گویند؟
اشاره به محل سکونت ایشان در محله جماران تهران و جایگاه مرشد و پیری ایشان دارد.
بهترین بیت برای تسلیت ۱۴ خرداد چیست؟
«گفتم که فراق تو نبینم دیدم / آمد آن روز که بی تو بنشینم دیدم».
ارتباط ۱۵ خرداد و اشعار ارتحال چیست؟
۱۵ خرداد ۴۲ آغاز نهضت بود و رحلت امام در ۱۴ خرداد ۶۸ پایان حضور جسمانی ایشان؛ این دو تاریخ در شعر به هم گره خورده‌اند.
آیا اشعار امام به زبان‌های دیگر ترجمه شده است؟
بله، دیوان ایشان به زبان‌های عربی، انگلیسی و بسیاری زبان‌های دیگر ترجمه شده است.
WordAbyss - شعر و متن سوزناک ارتحال امام خمینی (۱۴ خرداد) | اشعار غمگین 1405