یادداشت کوتاه درباره روایت فتح و شهید آوینی 1405

20 فروردین

تحلیلی و تفسیری

1

روایت فتح تنها یک مستند جنگی نبود، بلکه منظومه‌ای عرفانی بود که جنگ را از زاویه آسمان روایت می‌کرد. آوینی در این اثر، پوسته ظاهری جنگ را می‌شکافت تا به باطن عاشورایی آن برسد.

تحلیلی و تفسیری
2

صدای آوینی در روایت فتح، صدای راوی حقیقت بود. لحن آرام و حزین او، مخاطب را از هیاهوی میدان نبرد جدا می‌کرد و به خلوت انس با خدا می‌برد. او نشان داد که دوربین می‌تواند ابزار سلوک باشد.

تحلیلی و تفسیری
3

شاهکار شهید آوینی در روایت فتح، تلفیق حماسه و عرفان بود. او رزمندگان را نه به عنوان سربازان نظامی، بلکه به عنوان سالکان طریقت عشق معرفی می‌کرد که مقصدشان لقاءالله بود.

تحلیلی و تفسیری
4

روایت فتح سند هویت معنوی دفاع مقدس است. آوینی با نریشن‌های عمیق خود، مفاهیمی چون زمان، مکان، شهادت و انتظار را بازتعریف کرد و تاریخ نقلی را به تاریخ حکمی تبدیل نمود.

تحلیلی و تفسیری
5

آنچه روایت فتح را جاودانه کرد، اخلاص سازنده‌اش بود. آوینی خود را در برابر عظمت روحی بسیجیان هیچ می‌دید و همین نگاه، باعث شد تا تصاویرش آینه تمام‌نمای فطرت پاک رزمندگان شود.

تحلیلی و تفسیری

ادبی و احساسی

1

وقتی صدای سید مرتضی روی تصاویر می‌نشست، گویی زمان متوقف می‌شد. روایت فتح، قصه‌ی دلدادگی پروانه‌هایی بود که گرد شمع حسین (ع) می‌چرخیدند و آوینی، ترجمان سوختن آن‌ها بود.

ادبی و احساسی
2

دوربین آوینی در روایت فتح، چشم شیشه‌ای نبود، چشم دل بود. او می‌دید آنچه را که دیگران نمی‌دیدند؛ لبخند رضایت را در اوج درد، و آرامش را در میان آتش و خون.

ادبی و احساسی
3

روایت فتح، کلاس درس بود؛ درسی که معلمش شهدا بودند و مفسرش آوینی. او به ما آموخت که در معرکه جنگ هم می‌توان عارف بود و در هیاهوی توپ و تانک، صدای بال فرشتگان را شنید.

ادبی و احساسی
4

سید شهیدان اهل قلم در روایت فتح، مرثیه‌خوان نبود، حماسه‌سرا بود. او غم را به امید و مرگ را به حیات ابدی پیوند می‌زد. روایت او، روایت فتح خاک نبود، روایت فتح دل‌ها بود.

ادبی و احساسی
5

هنوز هم وقتی نوای موسیقی متن روایت فتح شنیده می‌شود، دل‌ها هوایی کربلا می‌شود. آوینی با هنر خویش، پلی زد میان فکه و کربلا، میان امروز و عاشورا.

ادبی و احساسی

گزین گویه های روایت فتح

1

سربازان امام زمان (عج) از هیچ چیز جز گناهان خویش نمی‌هراسند. (برگرفته از روایت فتح)

گزین گویه های روایت فتح
2

اینان یاران حسین‌اند؛ همانان که زمین و زمان را مسخر اراده خویش کرده‌اند.

گزین گویه های روایت فتح
3

پندار ما این است که شهدا رفته‌اند و ما مانده‌ایم، اما حقیقت آن است که زمان ما را با خود برده است.

گزین گویه های روایت فتح
4

عالم محضر شهداست، اما کو محرمی که این حضور را دریابد؟

گزین گویه های روایت فتح
5

بسیجی عاشق کربلاست و کربلا را تو مپندار که شهری است در میان شهرها و نامی است در میان نام‌ها.

گزین گویه های روایت فتح
6

جاذبه خاک به ماندن می‌خواند و آن عهد باطنی به رفتن... و بسیجی اهل رفتن است.

گزین گویه های روایت فتح
7

در عالم رازی است که جز به بهای خون فاش نمی‌شود.

گزین گویه های روایت فتح
8

شهادت پایان نیست، آغاز حیات جاودانه است در جوار رحمت حق.

گزین گویه های روایت فتح
9

ای شهید، ای آنکه بر کرانه ازلی و ابدی وجود بر نشسته‌ای، دستی برآور و ما را نیز از این ظلمات رهایی بخش.

گزین گویه های روایت فتح
10

کربلا ما را نیز در خیل کربلاییان بپذیر. ما می‌آییم تا بر خاک تو بوسه زنیم.

گزین گویه های روایت فتح

سبک سینمایی اشراقی در روایت فتح

شهید آوینی در مجموعه مستند «روایت فتح» سبکی را پایه‌گذاری کرد که خود آن را «سینمای اشراقی» می‌نامید. در این سبک، تکنیک و ابزار سینمایی در خدمت کشف حقیقت قرار می‌گیرد. دوربین در روایت فتح، ناظری بی‌طرف نیست، بلکه همراه و همدل با سوژه‌هاست. پرهیز از کات‌های سریع، استفاده از صدای مستقیم صحنه و مهم‌تر از همه، نریشن‌های شاعرانه و حکمی آوینی، باعث شد تا مخاطب نه تنها با واقعیت جنگ، بلکه با حقیقت باطنی آن ارتباط برقرار کند.

نریشن؛ روح روایت فتح

متن‌هایی که شهید آوینی بر روی تصاویر می‌خواند، بار اصلی معنایی اثر را بر دوش داشت. این متون ترکیبی از ادبیات، عرفان، فلسفه و آیات قرآنی بود. آوینی با صدایی گرم و تأثیرگذار، تصاویر ساده‌ی اعزام نیرو یا زندگی در سنگر را به مفاهیم عمیق انسانی و الهی پیوند می‌زد. او با این نریشن‌ها، به تصاویر «جان» می‌بخشید و لایه‌های پنهان رفتار رزمندگان را آشکار می‌کرد.

تصویر متفاوت از قهرمان جنگ

در سینمای جنگی متعارف، قهرمان معمولاً فردی با توانایی‌های خارق‌العاده جسمی و نظامی است (مانند رمبو). اما در روایت فتح، قهرمانان انسان‌هایی ساده، خاکی و معنوی هستند. نوجوانان بسیجی، پیرمردان روستایی و جوانان دانشجو، قهرمانان واقعی آوینی هستند. او با تمرکز بر چهره‌های معصوم و نمازها و اشک‌های آنان، الگوی جدیدی از قهرمان را به نام «انسان انقلابی» معرفی کرد.

تأثیرگذاری بر نسل‌های بعد

روایت فتح تنها یک اثر آرشیوی نیست؛ بلکه به یک مکتب فرهنگی تبدیل شد. بسیاری از مستندسازان و هنرمندان انقلاب اسلامی، با الهام از نگاه آوینی، مسیر هنری خود را انتخاب کردند. این مجموعه توانست فرهنگ ایثار و شهادت را به نسل‌هایی که جنگ را ندیده بودند، منتقل کند و تصویری زلال و بدون تحریف از دفاع مقدس ارائه دهد.

آوینی و شکستن کلیشه‌ها

شهید آوینی در روایت فتح کلیشه‌های رایج گزارش‌های جنگی را شکست. او به جای مصاحبه‌های رسمی با فرماندهان، به سراغ رزمندگان گمنام می‌رفت. او به جای نشان دادن صرفِ پیروزی‌ها و پیشروی‌ها، به حالات درونی، ترس‌ها، امیدها و نجواهای شبانه می‌پرداخت. این نگاه انسانی و صادقانه، راز ماندگاری روایت فتح است.

سوالات متداول

روایت فتح چه سال‌هایی ساخته شد؟
این مجموعه از سال ۱۳۶۴ در دوران دفاع مقدس آغاز شد و ساخت آن تا زمان شهادت آوینی در سال ۱۳۷۲ و حتی بعد از آن توسط شاگردانش ادامه یافت.
چرا روایت فتح با سایر مستندهای جنگی فرق دارد؟
به دلیل نگاه عرفانی و معنوی به جنگ، نریشن‌های عمیق شهید آوینی و تمرکز بر انسان‌شناسی رزمندگان به جای تجهیزات نظامی.
شهید آوینی در روایت فتح چه نقشی داشت؟
او نویسنده متن، گوینده (نریتور) و تدوین‌گر اصلی مجموعه بود و بر تمام مراحل ساخت نظارت داشت.
موسیقی متن روایت فتح اثر کیست؟
موسیقی به یادماندنی این اثر ساخته استاد محمدرضا علیقلی است که کاملاً با فضای معنوی مستند همخوانی دارد.
آیا روایت فتح فقط درباره خط مقدم بود؟
خیر، این مستند به پشت جبهه، اعزام نیروها، خانواده شهدا و بازسازی مناطق جنگی نیز می‌پرداخت.
منظور از سینمای اشراقی چیست؟
سینمایی که هدفش عبور از ظاهر و رسیدن به باطن و حقیقت اشیاء و پدیده‌هاست، سبکی که آوینی مبدع آن بود.
چرا آوینی نام خود را در تیتراژ نمی‌نوشت؟
به دلیل اخلاص و پرهیز از شهرت‌طلبی، او معتقد بود کار باید برای خدا باشد و نام سازنده اهمیت ندارد.
مهمترین پیام روایت فتح چه بود؟
اینکه دفاع مقدس صحنه نبرد حق و باطل و فرصتی برای تکامل معنوی انسان‌ها بود.
آیا روایت فتح بعد از جنگ هم ادامه داشت؟
بله، سری جدید روایت فتح با عنوان «شهری در آسمان» درباره بازگشت به مناطق جنگی بود که آوینی حین ساخت آن شهید شد.
چگونه می‌توان مستندهای روایت فتح را دید؟
این مستندها در آرشیو صدا و سیما موجود است و بسیاری از قسمت‌های آن در اینترنت و پلتفرم‌های اشتراک ویدیو قابل دسترسی است.
WordAbyss - یادداشت کوتاه درباره روایت فتح و شهید آوینی | سبک شناسی آوینی 1405